Waarom de 'Kale Duinen' kaal zijn

Waarom zijn de Kale Duinen kaal? (5 mei 2012)
Tegenwoordig lopen er niet teveel schapen.

Informatiebord Staatsbosbeheer (5 mei 2012)
(klik op foto voor vergroting)

De Kale Duinen is een gebied met zandverstuiving  in het Nationaal Park Drents-Friese Wold. Volgens het informatiebord van StaatsBosbeheer (foto) zijn de Kale Duinen ontstaan door overbegrazing met overduidelijk negatieve gevolgen voor de directe omgeving: het zand stoof akkers, wegen en dorpen onder. Nog afgezien van het feit dat de dieren er geen voedsel meer konden vinden en de schapenhouders dus hun eigen bestaan vernietigden. Later kwam men op het idee het zand vast te leggen door herbebossing. Waar de schapen bleven vermeldt het verhaal niet. Wat ze natuurlijk hadden moeten doen is het aantal schapen afstemmen op de capaciteit van de heide. Gewoon kijken naar wat er met de bodem en vegetatie gebeurt en je begrazing daar op afstemmen, liefst in overleg met alle andere gebruikers. Hoe moeilijk kan het zijn? Dan had je een duurzame begrazing gehad, in ieders voordeel. Is dit echt bovenmenselijk moeilijk? Dit is een verhaal van ecologisch wanbeheer in het klein. Mensen kenden elkaar, woonden bij elkaar in de buurt. Hebben we hier is van geleerd? Op het informatiebord wordt de zandverstuiving gepresenteerd als een toeristische attractie. Punt. op het bord heeft Staatsbosbeheer er niets van geleerd, maar in de praktijk heeft ze niet al te veel schapen rondlopen (niet commercieel?).

Wat er vroeger met de Kale Duinen is gebeurd, is met veel gebieden elders in de wereld herhaald. Verwoestijning, erosie, wegspoelen van kostbare vruchtbare grond, etc. Dat je toch ondanks alle verwoesting optimistisch kunt zijn, zag ik recentelijk in de documentaire Groen Goud (Tegenlicht, 30 april): Al meer dan 15 jaar is de cameraman en ecoloog John D. Liu bezig met zijn wereldwijde missie om woestijnen te vergroenen en biodiversiteit te herstellen. Hij bewees dat het mogelijk is om kale woestijnen in een aantal jaren te herstellen tot gebieden met weelderige plantengroei. Bijna niet te geloven. Nooit eerder had ik zoiets gezien. Een bijzonder stimulerende en hoopvolle documentaire. Als het over het milieu gaat is het meestal triest nieuws. Deze keer zondermeer goed nieuws. Bekijk de documentaire en je wordt er gegarandeerd vrolijk van.

De documentaire is gebaseerd op Hope in a Changing Climate (trailer 5 min op youtube)

Postscript 8 juni:

Lange termijn effecten van je gedrag zijn veel moeilijker te leren dan korte termijn effecten. Dit geldt voor ratten maar ook voor mensen. Als het jaren duurt voordat het milieu achteruit gaat, en het gaat ook nog sluipend, dan is dat moeilijk vast te stellen. Bovendien moet je nog een causaal verband met je eigen gedrag en de achteruitgang van het milieu leggen. Dat vereist kennis, en is ook makkelijk te negeren of te ontkennen.

read more

Is een beetje straling gezond?

Afgelopen zaterdag 10 maart stond er in de wetenschapsbijlage van de nrc een artikel:  OF EEN BEETJE STRALING OOK GOED KAN ZIJN.

Het is naar aanleiding van het boek Stralingstekort - Stel dat straling eigenlijk goed voor je is (2011), wat de Nederlandse vertaling is van: Underexposed: What If Radiation Is Actually Good for You? uit 2005. (de engelse versie is niet meer leverbaar).
Er staat een bespreking van de Ned. vertaling op Wetenschap24, dus dat ga ik niet herhalen. De titel spreekt voor zich: de claim dat een lage dosis radioactiviteit goed voor je is.

In verband met mijn blog serie over DNA licht ik één passage uit het nrc artikel:

"Het betoog van Hiserodt is in het kort: ja, straling is altijd ongewenst want het kan tot kanker leiden. Maar DNA-beschadiging is sinds het bestaan van leven op aarde aan de orde van de dag en de cel beschikt over zeer effectieve DNA-reparatiemechanismen. En waar de reparatie tekortschiet, is er nog apoptose: de georganiseerde celdood en -afvoer. Niks geen kanker".

Mijn grootste bezwaar is dat 'het lichaam kan het hebben' niet hetzelfde is als 'het is gezond'. Als het gezond zou zijn, zou je leidingwater licht radioactief moeten maken, net zoals er vroeger fluor aan het drinkwater werd toegevoegd.

Ten tweede: ja, er bestaan DNA-reparatiemechanismen. Daar heb ik eerder over geblogd. Bezwaar: er bestaat genetische variatie voor die DNA-reparatie mechanismen onder mensen. Ik had al genoemd dat sommige mensen DNA-repair defecten hebben (DNA repair-deficiency disorder): Werner's syndrome, Cockayne's syndrome, Xeroderma pigmentosum. Mensen die toch al problemen hebben met DNA-repair zou ik niet een lage dosis radioactiviteit aanbevelen. Maar behalve deze extreme vormen, bestaan er meer dan 1000 genetische varianten van ruim 60 DNA-repair genen. Deze genetische variatie kan zowel positief als negatief uitpakken. Er zullen dus veel mensen in de bevolking zijn die niet ziek zijn, maar wel een minder efficient DNA-repair systeem hebben. Die mensen zullen dus meer moeite hebben met een lage dosis radioactiviteit. Daarom zou ik nog even wachten met radioactief drinkwater.

Vorige blog over DNA repair: 

2 maart 2012: Stabiliteit van DNA wordt schromelijk overdreven

read more

11-11-11 11:11

DAG VAN DE DUURZAAMHEID 
www.duurzameenergie.org
www.tegenstroom.nl
www.schoongenoegvankernenergie.nl
www.stopkernenergie.nl
www.borssele2nee.nl

read more

Hoe rekbaar is onze planeet?

Johan van Rhijn:
Hoe rekbaar is onze planeet?
Feiten en fictie over de draagkracht van de natuur

De wereldbevolking groeit exponentieel: in minder dan 6 generaties is de wereld bevolking 7 maal zo groot geworden: van 1 miljard in 1800 naar 7 miljard in 2000. Tijd om eens na te denken over de vraag: hoe rekbaar is onze planeet? Kan de planeet 7 miljard, 8 miljard, 9 miljard mensen voeden? Voedsel, landbouw en populatiedynamica vallen onder de biologie, dus een bioloog kan daar iets over zeggen. Johan van Rhijn doceerde tot aan zijn pensioen Milieu- en Natuurwetenschappen aan de Open Universiteit. Hij heeft een leesbaar, onderhoudend boekje geschreven over 'feiten en fictie over de draagkracht van de natuur'. Belangrijke hoofdstukken zijn: 2: Draagkracht, en 13: Duurzaamheid. Het is een ideaal boek om in de zomervakantie te lezen. Het is ook een persoonlijk boek geworden: van Rhijn vertelt bv in het laatste hoofdstuk wat hij allemaal te danken heeft aan zijn ouders (=de vorige generatie). Zijn ouders hebben in hem geïnvesteerd. Daardoor kon hij doen wat hij heeft gedaan. De symbolische betekenis: iedere generatie doet iets met de aarde en geeft de aarde door aan de volgende generatie (in iets gewijzigde vorm: iets minder vis in de zee; iets minder bos, iets minder fossiele brandstofen, iets meer mensen en iets warmer).

Ik haal er één plaatje uit in verband met de efficiëntie van de fotosynthese:

Ieder blok is kleiner dan het onderliggende blok. Noodzakelijkerwijs. Ieder blok is ongeveer 10% van het onderliggende blok (een vuistregel). De figuur is dus niet op schaal getekend. De Planteneters zouden immers maar 10% mogen zijn, en de Predatoren maar 1% en de Toppredatoren maar 0,1% en de Top-Top-Predatoren maar 0,01% van het onderste blok Planten. En: de eigenlijke onderste laag die niet in de figuur staat is: ... de zonne-energie! (nou ja, het zonnetje staat ingetekend, maar staat bovenaan...). Hoe groot die onderste zonne laag is, hangt van een aantal definities af. Stelt U zich zelf de aangepaste figuur voor. Het boek rekent uit hoeveel mensen op de aarde kunnen leven. Om het spannend te houden zal ik dat niet verklappen.

energieverlies
Nu: de efficiëntie van energieomzettingen: de hele voedselpyramide is gebaseerd op fotosynthese. Die legt een bepaalde hoeveelheid energie vast. Die energie kan benut worden door de volgende laag. Maar nooit 100%. Er gaat altijd energie verloren. Ik vermoed dat dit uiteindelijk te maken heeft met de wetten van de thermodynamica. Bij energieomzettingen komt er bijvoorbeeld warmte vrij die niet meer is terug te winnen, en irreversibel verloren gaat. Het heelal in. Wat ook de efficiëntie van de fotosynthese is bij het vastleggen van zonne-energie, er gaat energie verloren omdat planten zelf een metabolisme hebben (chemische omzettingen). Hetzelfde geldt des te meer voor grazers en predatoren (warmte productie). De voedselpyramide lekt energie. Dus: is inefficiënt. Een deel van die inefficiëntie ligt in de fysica en is niet biologisch van aard. Een ecoloog kan waarnemingen in de natuur doen naar de lagen van de voedselpyramide. Maar we hebben een fysicus nodig om te berekenen wat de theoretisch maximale efficiëntie is waarmee energie van laag tot laag doorgegeven kan worden. En dat heeft natuurlijke giga consequenties voor alles en iedereen...

klimaat
Tenslotte nog een kritiekje. Van Rhijn maakt een opmerking over Al Gore, de goeroe en profeet van de klimaatopwarming, die je alleen van klimaatsceptici zou verwachten. Onder het kopje 'Het klimaat als hype' (!) schrijft hij: 'Al Gore vliegend van de ene naar de andere uithoek op de aarde, of rijdend in een SUV. Kennelijk is er weinig mis met zo'n levensstijl. (...) De ecologische voetafdruk van Al Gore is nogal omvangrijk.' (p.141). Mijn mond viel open van verbazing! Wat een kinderachtige opmerking! Het is precies hetzelfde als tegen de agent zeggen die je bekeurt voor te hard rijden: maar U reed zelf ook te hard! Kennelijk is er helemaal niets mis met te hard rijden! Deze snelheidsovertreding heeft de bedoeling om een groot aantal andere snelheidsovertredingen te voorkomen. Al Gore wilde met een beetje extra CO2 uitstoot proberen de wereldwijde CO2 uitstoot naar beneden om te buigen. Als dat lukt is zijn extra CO2 uitstoot toch zondermeer te rechtvaardigen. Ergens verderop erkent hij wel dat er zoiets als 'een klimaatprobleem' bestaat (pag. 200),  maar het hele klimaatprobleem blijft een zwak punt in dit boek. En dat is jammer, want daardoor mist van Rhijn de wisselwerking tussen klimaat en ecosystemen. En daar is ondertussen al heel wat literatuur over verschenen. Dat was eigenlijk het enige kritiekpunt dat de moeite van het vermelden waard was.

Het boek is zeer goed te volgen voor niet-biologen. Voor biologen hangt het er van af hoe goed je ingelezen bent of je iets nieuws leert. Lees ze!

PS: wat is de ecologische voetafdruk van dit boek? Gelukkig heeft het boek een Forest Stewardship Council keurmerk (FSC). U hoeft dus niet al te veel gewetensbezwaren te hebben!

PS: ook over voedselpyramides: De voederconversie van Bas Haring

PS: hier een interview met Johan van Rhijn: mp3 (begint op 1/3 vd uitzending) waarin hij toelicht waarom klimaat niet het belangrijkste probleem is.

read more

Het bedriegelijke optimisme van Wouter Klootwijk en Niels Daan

links: Niels Daan, rechts: Wouter Klootwijk

Zondag 12 juni was een speciale uitzending van Wouter Klootwijk over haring (info). Citaten uit de uitzending:

Wouter Klootwijk:

"Eigenlijk staat er in de krant bijna altijd dat het heel beroerd gaat met de vis ..." (1)

Niels Daan (visserijbioloog en vriend):

"Dat is helemaal niet zo. Als je een visstand goed beheert, en dat doen ze nu met deze haring, kun je er jarenlang van oogsten." (2)

Klootwijk:

"Er is een oud verhaal van heel vroeger dat er in de Oostzee zo veel haring zwom dat je er een roeispaan rechtop in kon zetten!" (3)

Volgens Niels Daan komen er in de Noorse wateren boven de poolcirkel nog 10 miljoen ton haring voor.

Klootwijk:

"10 miljoen ton haring!?" (4)

"die vissers kunnen in 1 uur 300.000 kilo haring vangen."

Klootwijk:

"Koudwaterharing. Het dreigde mis te gaan met deze vis. 40 jaar geleden waren ze opeens op. De Noren legden de visserij stil. Jarenlang. En de haring kwam terug. En hoe! Het zijn er sensationeel veel. En nu wordt er door de vissers voorzichtig met de levende voorraad omgesprongen, zodat ik over 100 jaar nog altijd gebakken bokking eten kan."
"25 miljard haringen bij Noorwegen. Haringen zat!" (5)

Commentaar

1. Let op: Klootwijk zegt "heel beroerd gaat met de vis". De vis: dus alle vis. Maar deze uitzending gaat alleen over haring. Misschien staat het 'zo vaak in de krant' omdat er wereldwijd overexploitatie van de visstand bestaat, meneer Klootwijk? Je kunt niet met de Noorse haring bewijzen dat het goed gaat met de vis in het algemeen.
2. "Als je een visstand goed beheert, kun je er jarenlang van oogsten". Ja, als je het goed beheert! Maar dat is nu juist het probleem, meneer Daan! Dat gaat niet vanzelf! Lees eens wat de visserijbioloog Niels Daan 3 jaar geleden zei:
   

   “Nu, bij zijn afscheid, moet de onderzoeker concluderen dat de visstanden alleen maar verder zijn gedaald. Het gaat slecht met de visserij en met de visstand in de Noordzee“.(20 aug 2008)

   Bovendien: "en dat [goed beheren] doen ze met deze haring": ja, met deze haring... en de rest? Wordt de rest ook goed beheerd?
3. "Er is een oud verhaal". Dat verhaal bevat een kern van waarheid meneer Klootwijk: vroeger was er meer vis. Gek he? Als je even nadenkt, is er helemaal geen reden voor optimisme. Die verhalen van vroeger zouden je aan het denken moeten zetten, meneer Klootwijk. Misschien is de visserijsector niet zo verstandig omgegaan met de natuurlijke rijkdommen in de zee? Daar zou je van kunnen leren!  Lees het boek: De onnatuurlijke geschiedenis van de zee van Callum Roberts (2007). Dáár zou je het over moeten hebben op tv.
4. "1 0  m i l j o e n  t o n  h a r i n g": Klootwijk herhaalt de uitspraak van Niels Daan met nadruk en verbazing. Hij kan het niet geloven. Zou die verbazing komen omdat hij dacht dat de vissers zo langzamerhand alle grote vispopulaties in de wereldzeeën uitgeroeid hadden? En ze hebben echt nog niet alles uitgeroeid? 
5. Klootwijk krijgt het voor elkaar om in één adem te vertellen dat "40 jaar geleden waren ze opeens op" én tegelijkertijd optimist te blijven! "En toen waren ze opeens op": hoe zou dat nu kunnen? Waar haal je dat optimisme vandaan meneer Klootwijk? Zou de vissererijsector op eens verstandiger geworden zijn? Diezelfde vissers die zo ver gingen dat de populatie op eens instortte? Zou die visserijsector ooit erkennen dat ze in het verleden fouten gemaakt hebben? Dat ze te grote risico's namen? Gaan die vissers zich nu opeens (vrijwillig) houden aan quota? Politici zouden de quota van de visserijbiologen opeens accepteren? Het zou een wonder zijn. Waarom zijn die netten van die Noorse vissers zó groot, dat je er méér mee kunt vangen dan je mee kunt nemen? Inhaligheid misschien?

Conclusie

• Optimisme is gevaarlijk want het draagt bij aan het probleem van overexploitatie. Immers, als er miljoenen tonnen haring zijn, waarom zou je dan voorzichtig zijn? Haringen zat! Idem voor alle andere vissen. Als Klootwijk en Daan weet hebben van het probleem van overbevissing, -en dat hebben ze gezien hun eigen uitspraken- dan is hun optimisme ("haringen zat!") misleidend, ja zelfs gewetenloos.
• Daan en Klootwijk pretenderen informatieve tv te maken, maar ondertussen is het reclame voor de visserijsector, en het oppoetsen van het imago van de visserijsector. Er is hier sprake van belangenverstrengeling met de visindustrie: de bereidheid om positieve verhalen over de visserij te vertellen omdat hij anders geen schip meer opkomt om tv opnames te maken. Daardoor is Klootwijk een PR-man van de visindustrie geworden, in plaats van een onafhankelijk journalist. Reclame maakt nooit melding van problemen.
• Klootwijk zelf lijkt alleen maar geinteresseerd in vis eten, eten, eten. In iedere uitzending zit hij vis te eten.Hij is niet geinteresseerd in vissen. Alleen in lekkere vissen.
• De visstand zakt plotseling -op wonderbaarlijke wijze- in elkaar, maar het ligt nooit aan de visserijsector! Alsof ze willen zeggen: de visserij-industrie doet het goed hoor! Kijk maar: haring zat! (alleen je moet tegenwoordig boven de poolcirkel).
• Dat er miljoenen haringen boven de poolcirkel zwemmen, is géén bewijs dat het goed gaat met alle vis! Het is goed te weten dat er nog veel haring is, maar het is misleidend om te suggereren dat dit voor iedere vissoort geldt. Dat moeten de heren vertellen op tv.
• Er is vrijwel altijd een druk om meer vis te vangen dan verstandig is. Dat moeten de heren programmamakers uitleggen aan de tvkijker. 
• Positief: het sympathieke is dat Klootwijk alles per fiets doet (in plaats van een landrover) en hij houdt van kamperen in de natuur. Hij denkt aan het milieu en het klimaat! Toch?

Wetenschappelijke bronnen:

"They say that their proposed rules would have prevented the collapse of the North Sea herring (Clupea harengus) in the 1970s."
bron: Natural resources management: Better fishing for the future, Nature, 28 October 2010.
Dit artikel is gebaseerd op:

Rainer Froese et al (2010) 'Generic harvest control rules for European fisheries', Fish and Fisheries, Article first published online: 15 Oct 2010.

wikipedia:

"Haringen behoorden eeuwenlang tot de belangrijkste vissen in de visserij. De haring werd vooral in de Noordzee gevangen, waar ze op zee gekaakt en gezouten werden. ... Door overbevissing raakte op diverse plaatsen het haringbestand sterk verminderd, waardoor de regering zich genoodzaakt voelde om een zesjarig vangstverbod (1977-1983) in te stellen. Door strenge Europese vangstbeperkingen, die nu nog steeds gelden, heeft de haring zich kunnen herstellen en gedijt hij tegenwoordig weer relatief goed."

Dit boek documenteert nauwgezet hoe het vroeger was:

BioNieuws 11 juni 2011: Subsidies nadelig voor zee en visser. Noordzeevisserij subsidies werken overbevissing en lage opbrengst in de hand. (voorpagina)

Rolinde Hoorntje (nrc, Uitgelicht, 11 juni 2011):

"Klootwijk plaatst de haringvangst in economisch en ecologisch perspectief, al blijft de reden van de verplaatsing naar Noorwegen, overbevissing, onderbelicht."

Dat is wel een heel eufemistisch uitgedrukt! Mijn probleem met Klootwijk is juist dat overbevissing helemaal niet aan bod komt, laat staan veroordeeld wordt! RH noemt K. overigens "culinair journalist". Geen wonder dat hij geen belangstelling heeft voor economie, ecologie, maar wel voor eten, eten, eten!

VPRO Import: Uitgevist. woensdag 22 juni 2011 Ned 2. 23:50.
Als we willen dat er in 2050 nog vissen in de oceaan zwemmen, moeten we echt minder vis vangen. Dit is waarschijnlijk 'The end of the line". De documentaire is ook als boek verschenen, in het Ned als: Charles Clover (2004) Leeg. Hoe overbevissing ons dagelijks leven verandert.

Boek: Huib Stam (2011) 'Haring, een liefdesgeschiedenis'.  Uitgeverij Meulenhof. (info). Ik weet niet of dit pure reclame is voor de haringindustrie, of objectieve geschiedschrijving. De titel suggereert geen objectiviteit.


Vorige blogs over visserij:

• Het geweten van Wouter Klootwijk 20 aug 2008 
• De onnatuurlijke geschiedenis van de zee 15 sept 2008 
• De Goed Nieuws Vis Show 29 sept 2008

read more

Kabinet: belast benzine-slurpers. Brengt nog geld op ook!

De belastingvoordelen voor energiezuinige auto's is een zeer succesvolle maatregel gebleken om meer zuinige auto's op de weg te krijgen en zo de CO2 uitstoot te reduceren. Ik kan het weten, want ik heb zelf ook een A-label auto gekocht. Maar het kost de schatkist miljoenen. Begrijpelijk dat de regeling wordt stopgezet. Maar waarom niet de benzineslurpers belasten? Dat verlaagt eveneens de CO2 uitstoot maar brengt nog geld op ook! Suggestie: belast de 3 onzuinigste energielabels E, F en G. Label G het meest belasten, dan F, dan E. Hoe simpel kan het zijn?

Energielabel	Zuinigheid tov gemiddelde auto uit dezelfde grootteklasse
A	Minstens 20 procent zuiniger
B	20 tot 10 procent zuiniger
C	maximaal 10 procent zuiniger
D	maximaal 10 procent onzuiniger
E	10 tot 20 procent onzuiniger
F	20 tot 30 procent onzuiniger
G	meer dan 30 procent onzuiniger

NOS:
Kabinet wil voordelen schone auto's beperken (5 juni)
Subsidie zuinige auto's verdwijnt

(Met dank aan Susan voor de geniale tip!)

read more

Vis Noch Vlees actie ontlokt felle protesten onder linkse omroepmedewerkers

Dat vond ik nog het meest geslaagde onderdeel van de vpro documentaire Vis Noch Vlees gisteravond: hoe mensen reageren wanneer je ze hun vleeskroketten afpakt in de VPRO-VARA-NTR-personeelskantine!
Lennart van der Meulen, directeur VPRO: Wat vleeskroketten verbieden!? Nee! Het is hier geen Noord-Korea! Ik denk dan: hoe zit het met rookverbod? Riep hij toen ook: het is hier geen Noord-Korea? Hoe durft hij het ontbreken van vlees tijdens de lunch te vergelijken met Noord-Korea! Moet hij honger lijden? Is dat directeur van de linkse omroep VPRO?
Jan Tromp, die aardige grijze VARA tv-presentator, doet de verplichte vleesloze lunch denken aan het voorstel van de Christen Unie om in de grondwet vast te leggen dat Nederland een Christelijke natie is! "De vrije wil van de vrije mens wordt uitgeschakeld"! Er komt helemaal geen grondwetwijziging! Het is alleen de lunch gedurende 5 werkdagen! Is Jan Tromp links? Zo leer je linkse tv-presentatoren  kennen. De verwende, onnadenkende Westerse vleesconsument. Wat als al die miljoenen die nu nog te arm zijn, straks hun vrijheid gaan opeisen om evenveel vlees willen eten als Jan Tromp? Kan de aarde dat opbrengen? Notabene: het gaat alleen om de lunch! Niet wat je thuis eet! Is dat al zo heftig dat je over 'de vrije wil' begint?
Erik Hogeboom, eindredacteur NTR: "De dictatuur van het verantwoord eten"! Hoe durft zo iemand het woord dictatuur in de mond te nemen gezien de recente doden die er vallen in landen (Iran, Libië, Jemen, etc) die zich aan een dictatuur proberen te ontworstelen? Je leert linkse tvmakers pas goed kennen als je ze hun vleeskroketten afpakt. Dat was nog het meest leerzame van de documentaire.

Verder was het aardig de gezichten te zien van een aantal bekende namen:

Charlotte Metsaers (schrijfster, anti-bioindustrie), Dick Veerman (foodlog.nl, kritisch), Carel Drijver (WNF), Louise Fresco (hoogleraar duurzaamheid, had goede dingen te zeggen), Dirk-Jan Verdonk (historicus, auteur van Het dierloze gerecht Een vegetarische geschiedenis van Nederland, had goede dingen te zeggen), Roos Vonk (hoogleraar psychologie, iniatiefneemster pleidooi tegen intensieve veehouderij, begrip 'meervoudige onwetendheid', etc).

Uitspraken van proefpersonen:
- dat ze een rotleven hebben, dat wist ik wel; (gewetenloos?)
- sommige dingen kun je maar beter niet weten; (gewetenloos?)
- als ik bij al dat soort dingen moet stilstaan dan heb ik geen leven meer, dan kun je niets meer eten (letterlijk: geen leven? letterlijk: niets meer eten?)
Woedende VPRO kantine klant: ik ga ontslag nemen! (zonder vlees is het leven zinloos)
"Links lullen, rechts eten" werd er gezegd. Zeer treffend gezegd!
Jammer dat Britta Hosman na de vleesloze week haar excuses aanbood aan de kantine bezoekers! jammer! Het was juist een zeer geslaagde en onthullende  bewustwordingsactie!
Ikzelf: stop met alle vleeswaren op de boterham, om een daad te stellen.

Overpeinzing:
als iedereen het recht heeft (meer dan 2) kinderen op de wereld te zetten, idem alle volgende generaties, en die hebben allemaal recht op (onbeperkt) vis, vlees, een huis (met tuin), (onbeperkt) electriciteit, water, een auto, en  een vliegvakantie: hoe lang kan dat goed gaan?


Links:
WakkerDier actie tegen kantinevlees
Dialoog Megastallen van het Min. Economische Zaken

read more

Labyrint filmt bij milieuovertreder Thermphos

De Labyrint uitzending van gisteren dinsdag 18 januari was een interessante uitzending over recycling van fosfor uit menselijke poep en pies. Klinkt nogal lachwekkend, maar het is een serieus onderwerp over de oprakende wereldvoorraden fosfor.
Maar wat mij opviel was Labyrint directeur Rob de Ruiter van Thermphos (één van de grootste fosforproducenten ter wereld) uitgebreid aan het woord liet. Hij had nuttige dingen over fosfor te vertellen. Maar wat de directeur niet vertelde, en Labyrint ook niet, is dat de VROM-inspectie in 2010 gedreigd had Thermphos (Vlissingen) te sluiten op grond van herhaald overtreden van de milieueisen. (NOS). Het bedrijf stoot te veel dioxine uit en neemt een loopje met milieueisen. De inspectie noemt de situatie bij het bedrijf ernstig en zorgwekkend. Op 15 mei 2009 kwamen er zelfs twee werknemers van Thermphos door een bedrijfsongeval om het leven. Er is ontzettend veel mis met het bedrijf Thermphos (zie complete lijst van de NOS). Een misser van Labyrint. Hun onderwerp was notabene duurzaamheid. Ze hebben een hardnekkige milieuovertreder gekozen in een issue over duurzaamheid. Slecht gekozen.

Er was één hilarische opmerking van de directeur de Ruiter: "Fosfor is fosfor. Je kunt dat niet vervangen"! Leuk hoor, na de Labyrint uitzending  Bacterie ontdekt die arsenicum in plaats van fosfor gebruikt !!!

read more

Plantenvlees en dierenvlees. Een interview met Jeroen Willemsen

"Je hebt plantenvlees en dierenvlees, en vandaag eten we plantenvlees". Zo vertelde Jeroen Willemsen het aan zijn kinderen. Ik neem aan dat hij er aan toegevoegd heeft dat hijzelf het plantenvlees geproduceerd heeft. Ondertussen zullen zijn kinderen plantenvlees doodnormaal vinden. Willemsen is mededirecteur van het bedrijf Ojah dat 'plantaardig vlees' uitgevonden heeft en gaat produceren. Ik blogde er al op 25 oktober over naar aanleiding van mijn bezoek aan de Vegetarische Slager in Den Haag. Ik was benieuwd naar de motieven van het drietal dat hun baan aan de Wageningse universiteit opgaf om een eigen bedrijf te beginnen. Want dat lijkt mij nogal riskant. Idealisme? Vegetariërs? Anti-bioindustrie? Dierenwelzijn? Klimaat? [1] Milieu? Eigenlijk niets van dit alles. De persoonlijke motieven van alledrie directeuren waren vooral gezondheid. Advies van de huisarts: minder vlees eten. En aangezien je toch iets moet eten, betekende dat méér plantaardige kost.

The China Study
Voor Jeroen Willemsen was tevens het boek The China Study van Colin Campbell (2005) een eye-opener. Het is een grootschalige en langdurige epidemologische studie naar het verband tussen het eten van vlees en allerlei ziektes zoals diabetes, zwaarlijvigheid, hartziektes en kanker. Ik kende het boek niet en heb het gegoogeld. Ik vond ook kritiek op de studie, dus ik moet mijn oordeel nog opschorten. Maar ik kan mij heel goed voorstellen dat dit boek een sterke motivatie oplevert om minder vlees te eten en dat je overstapt van 7 dagen naar 3 dagen vlees per week. En, ik moet zeggen, hij ziet er zéér gezond uit. Eigenlijk zijn ze bij Ojah niet tegen vlees. Maar het bedrijf zal toch indirect de vleesconsumptie (in Nederland) verminderen omdat iedere dag dat je 'plantenvlees' eet, je geen dierenvlees eet. Én geen traditionele vleesvervangers. Dat ook.

Knutselen met eiwitten
Toevallig is Willemsen voedingstechnoloog en was hij een paar jaar geleden aan het 'knutselen met eiwitten'. Hij was bezig met een proces dat diervoederfabrikanten gebruiken om eitwitbrokjes te maken. Door allerlei details van het productieproces te varieren kwam er -tot zijn grote verrassing- een vezelachtig product uit tevoorschijn [2]. Het had veel weg van de structuur van vlees. Hij besefte onmiddellijk dat het een doorbraak was, want geen enkele fabrikant ter wereld was dat ooit gelukt. De huidige vegetarische vleesvervangers lijken helemaal niet op vlees. En misschien is dát wel het grote struikelblok voor mensen die wel minder vlees willen eten, maar die kauwsensatie missen die nu eenmaal bij vlees hoort. Tel één en ander bij elkaar op, en het idee was geboren om vegetarisch vlees zelf te gaan produceren en een eigen bedrijf op te richten.

Duurzaamheid
Op de website staat 'Duurzaam in Nederland geproduceerd', maar dat slaat vooral op het productieproces. Het zou nog beeter uitgelegd moeten worden dat hoewel soja wordt gebruikt, waar ernstige milieuproblemen aan vast kleven [3], het bedrijf zijn best doet duurzame soja te kiezen. Een voorbeeld van alternatieve eiwitten is het project Innovatieve en nieuwe eiwitten op het menu (SBIR). Het bedrijf Ojah heeft een opdracht van Min. v. LNV gekregen om naar alternatieve eiwitbronnen te zoeken. De webpagina Small Business Innovation Research Programma (SBIR) geeft verbazingwekkende innovatieve projecten. Bijvoorbeeld: eiwitten extraheren uit niet gebruikte delen van suikerbieten: "Eiwitten van plantaardige oorsprong leggen minder beslag op onze natuurlijke hulpbronnen dan dierlijke eiwitten. En bij het gebruik van suikerbieten en suikerbietenloof als eiwitbron wordt geen extra beslag op landbouwgrond gelegd." Dat is slim en efficient. Dát is nog eens 'vlees' eten met een goed geweten. Of: "Eiwitten uit algen bieden mogelijk een duurzaam alternatief voor dierlijke eiwitten", enz. enz.

Fabriek
Wat ik nog niet wist is dat dat er op dit moment geen productie plaats vindt, omdat de nieuwe fabriek nog niet klaar is. Wat er nu geleverd wordt aan de Vegetarische Slager is een voorraad uit een éénmalige productie in een gehuurde fabriek. Daarom kunnen supermarkten, bedrijfskantines of (biologische) restaurants nog niet bevoorraad worden. "We moeten zuinig zijn met onze voorraad", vertelde Willemsen. Ja, maar zou het niet slim zijn om een tweede productie te gaan draaien om de tijd te overbruggen voordat de definitieve fabriek gaat draaien? en voordat de belangstelling wegzakt?

Noten

1. Elke dag vlees eten gedurende 1 jaar door een gemiddeld huishouden veroorzaakt  1,4 ton CO2 uitstoot. Dat is méér dan het elektriciteitsgebruik (0,9t) en minder dan verwarming (2,2t). Een Nederlander stoot gemiddeld 9 ton CO2 per jaar uit. Zie: Hoeveel CO2 stoot jij uit?
2. Correctie JW: de uitvinding was door Frank Giezen (directeur Ojah) gedaan.
3. Correctie JW: "Dat er aan soja ernstige milieuproblemen kleven is wat kort door de bocht. Zeker wanneer je het vergelijkt met vlees verdient soja een dikke plus. Ook zijn er gelukkig sojaleveranciers die een zeer strikt milieubeleid hebben (bv garantie dat er geen bossen voor worden gekapt). En daar doen wij natuurlijk zaken mee".

read more