Altruïstische buffel komt soortgenoot te hulp

Zeldzame opname van een buffel die een soortgenoot te hulp komt en een leeuw op zijn hoorns neemt en de lucht in gooit. Tot twee keer toe. Het gebeurt wel vaker dat buffels leeuwen aanvallen, er circuleren meerdere filmpjes op youtube, maar het blijft zeldzaam, en dit is een opname van goede kwaliteit (en meer dan 27 miljoen maal bekeken). Dit lijkt mij een geval van altruïsme van de aanvallende buffel: een soortgenoot (groepsgenoot) redden met gevaar voor eigen leven.

Let op: er circuleren vele copieën van dit populaire filmpje, waaronder reclames die de titel en het beginbeeld van dit fimpje misbruiken!

Hier nog een filmpje van een giraffe die een leeuw doodtrapt. 

Een andere of aanvullende interpretatie van deze waarnemingen is dat de buffel en de giraffe gedreven werden door jarenlange opgekropte haat tegen leeuwen, en nu hun kans schoon zagen wraak te nemen. Er waren op dat moment geen andere leeuwen in de buurt. De leeuw werd kennelijk verrast en had het niet zien aankomen. Een jonge, onervaren leeuw? Ik heb me vaak afgevraagd bij beelden van leeuwen die een prooidier hadden gedood, waarom doen die buffels niets? Buffels beschikken over grote hoorns in tegenstelling tot bijvoorbeeld zebra's. Waarschijnlijk was dit de grootste en sterkste buffel van de groep? De omstandigheden? De kansen? Risico's?

Waarom is het filmpje zo populair? Zou het kunnen zijn dat we onbewust denken: eindelijk gerechtigheid! Wat een opluchting. Eindelijk krijgt een leeuw een flinke afstraffing! Te vaak hebben we op tv gezien dat leeuwen succesvol waren in het achtervolgen en doden van hun prooi. En nu krijgt een leeuw 'straf' voor het doden van al die buffels in al die jaren, nota bene door het prooidier zelf. Dat zal hem leren. Dat zal hij niet gauw vergeten. Of is dit een beetje al te antropomorfistisch gedacht? Zeker. Maar, het zijn mensen die het filmpje zo graag bekijken.


tekst vebeterd 29 dec

read more

Het Grote Verschil tussen mensen en slaven volgens filosoof Coen Simon

Coen Simon:
Het Grote Verschil
tussen mens en dier

Naar aanleiding van het recente debat of dieren (mensapen) mensenrechten moeten hebben, schrijft filosoof Coen Simon in zijn column "Filosoferen is makkelijker als je denkt":

"Op de opmerking van de interviewster dat het verschil tussen dieren en slaven toch is dat alleen de laatsten hun wil kunnen uiten ... Kinderen en dementen hebben ook rechten ... Dan is het toch niet zo gek aan chimpansees rechten te geven?"

met als slotconclusie:

"Dat kinderen ooit mede-wetgevers zullen zijn, dementen het ooit waren en de wilsbekwame slaven ervan werden uitgesloten, is natuurlijk het grote verschil met het dier.
Hoeveel rechten dieren ook krijgen, ze krijgen deze altijd van de mens." (Trouw 14 dec 2013)

Ik zie twee grote problemen met zijn slotconclusie.

Het eerste probleem: 

"Hoeveel rechten dieren ook krijgen, ze krijgen deze altijd van de mens": 
Zeker. Dat klopt.
- het waren mensen die slaven rechten hebben gegeven
- het waren mensen die kinderen rechten hebben gegeven [1]
- het waren mensen die vrouwen rechten hebben gegeven
- het waren mensen die dieren rechten hebben gegeven
- het waren mensen die homo's rechten hebben gegeven [2]

Het is dus juist een overeenkomst tussen slaven, dieren, kinderen en vrouwen dat ze van rechten werden uitgesloten.
Het is dus juist een overeenkomst tussen slaven, dieren, kinderen en vrouwen dat ze rechten hebben gekregen.
Dat is dus helemaal geen verschil! Op basis van het feit dat bepaalde groepen rechten krijgen van mensen kun je geen wezenlijk verschil construeren tussen degenen die rechten geven en degenen rechten ontvangen. Als dat zo was zouden dit zinnige uitspraken moeten zijn:

Het Grote Verschil tussen mensen en slaven is dat slaven hun rechten altijd van mensen gekregen hebben.

Het Grote Verschil tussen mensen en kinderen is dat kinderen hun rechten altijd van mensen gekregen hebben.

Dat bewijst niet dat dementerende bejaarden, kinderen, vrouwen en dieren wezenlijk anders zijn dan mensen. Zij vallen daardoor niet in een totaal andere categorie. Integendeel. Ze worden daarmee opgenomen in dezelfde categorie.


Het tweede probleem:

"Dat kinderen ooit mede-wetgevers zullen zijn, dementen het ooit waren en de wilsbekwame slaven ervan werden uitgesloten, ..."
   
Een rake observatie. Maar: het gaat er toch niet om dat een individu in het verleden of in de toekomst zijn wil kan uiten, maar of hij dat op dit moment kan? Simon vergeet één groep: permanent geestelijk gehandicapten (bijvoorbeeld door een ernstige aangeboren of erfelijke medische conditie). Deze groep individuen kan nooit hun wil uitdrukken en rechten opeisen. Niet in het verleden, niet in de toekomst. Als hij conseqeunt was zou Simon moeten zeggen dat er een Groot Verschil is met mensen.

Wat mij tenslotte opvalt is dat Coen Simon helemaal geen uitspraak doet over de centrale vraag van de discussie: moeten chimpansees mensenrechten krijgen? Het gaat Coen Simon kennelijk niet om een antwoord op deze vraag, maar om de vasstelling dat mensen wezenlijk verschillen van dieren. Maar wat wil hij eigenlijk met die vaststelling? Waarom is dat zo belangrijk voor hem dat die vaststelling zijn slotconclusie vormt? Waarom is het Grote Verschil relevant? Zou het hem echt niet interesseren of dieren rechten moeten hebben?


Noten

1. Mensen geven andere mensen rechten door wetgeving en internationale verdragen. Bijvoorbeeld: Verdrag inzake de rechten van het kind
2. 18 dec toegevoegd. Het gaat om het homohuwelijk en rechten van transseksuelen om het geslacht in het paspoort te wijzigen.

Vorig blog over dit onderwerp:

17 juli 2013 Zeer gevaarlijke vergelijking mens-dier van Chris Rutenfrans in de Volkskrant 

read more

Peter Singer: The Expanding Circle (2)

Peter Singer (1981, 2011)
The Expanding Circle

'The Expanding Circle' van Peter Singer gaat over morele vooruitgang. Dat er morele vooruitgang is in de loop van de geschiedenis van de soort Homo sapiens besef je pas goed als je oude teksten leest. Bijvoorbeeld deze 2000 jaar oude tekst:

"If your brother becomes poor beside you and sells himself to you, you shall not make him serve as a slave. (...)
As for your male and female slaves whom you may have: you may buy male and female slaves from among the nations that are around you.
Leviticus 25:35-38 (Oude Testament, Bijbel)

Deze tekst wordt door Peter Singer geciteerd in de sectie 'Expanding the circle of ethics' [1]. Terzijde: ik vind het schokkend dat God ten tijde van het Oude Testament slavernij goedkeurt. Bij wijze van spreken: God had in die tijd geen principieel bezwaar tegen slavernij, zolang de slaven (mannen, vrouwen, kinderen) afkomstig waren uit andere volken ('de vijand'). Maar Singer is het niet te doen om religie aan te vallen, maar om te laten zien dat men in die tijd heel anders dacht over slavernij. Je kon toen mannen, vrouwen, kinderen kopen, die werden je eigendom, en je zonen konden de slaven erven. Mensen uit je eigen volk mocht je niet tot slaaf maken. Tegenwoordig vindt ieder beschaafd mens slavernij immoreel ongeacht van welk volk of land of ras de personen afkomstig zijn. Dat is morele vooruitgang. Dat is precies wat Peter Singer bedoelt met de uitbreiding van de kring van mensen: 'expanding the circle of ethics' of: "The sphere of altruism has broadened... [2]. Zie de omslag van het boek! Je hebt de plicht mensen van andere volken te helpen net zo als je je eigen familie of je eigen landgenoten zou helpen als ze in de problemen zitten. Ethisch is het niet relevant of iemand een buitenlander is. Vroeger had men wel het besef dat slavernij onethisch was, maar men paste het niet toe op buitenlanders. Het had geen universele geldigheid.

Het grappige is dat ik door het lezen van Singer besefte dat Jezus ook deed aan expanding the circle of ethics:

"You have heard that it was said, 'You shall love your neighbor and hate your enemy. But I say to you, love your enemies and pray for those who persecute you" (Matthew 5:43-44 Nieuwe Testament, Bijbel)

Dit kun je zien als een tegenstelling tot het Oude Testament, zoals Jezus zelf kennelijk deed, of ... als een uitbreiding van het gebod van naastenliefde. Overigens, bevestigt Jezus hier dat er een gebod bestond om je vijand te haten.

Wat ik zelf interessant vind is de uitbreiding van de circle naar dieren die Singer maakt. Dat wil zeggen: dieren die pijn kunnen voelen en dus streven naar het vermijden van pijn. En dus belangen hebben die meegenomen moeten worden in onze ethische overwegingen [3]. Het zou net zo willekeurig zijn om die dieren uit te sluiten, als mensen van een ander ras uit te sluiten [3]. Met het toevoegen van dieren in de circle is de uitbreiding compleet volgens Singer [3].



Noten

1. 'Expanding the circle of ethics' in hoofdstuk 4: REASON (p. 91). Singer gebruikt een iets andere vertaling, maar deze vertaling vond ik op het internet.
2. "The sphere of altruism has broadened from the family and tribe to the nation, race, and now to all human beings" (p. 131)
3. "The circle of altruim has broadened from the family and tribe to the nation and race, and we are beginning to recognize that our obligations extend to all human beings. The process should not stop there. In my earlier book, Animal Liberation, I showed that it is as arbitrary to restrict the principle of equal consideration of interests to our own species as it would be to restrict it to our own race." (p. 96–99). 

Vorig blog over Peter Singer:
Peter Singer: The Expanding Circle (1).

read more

Zeer gevaarlijke vergelijking mens-dier van Chris Rutenfrans in de Volkskrant

Een zéér gevaarlijke mens-dier vergelijking door Chris Rutenfrans in de Volkskrant:

"Het is misschien flauw om te zeggen, maar het feit dat mensen wel dierentuinen hebben maar geen enkele diersoort een mensentuin heeft weten in te richten, laat zien dat de verschillen tussen mens en dier niet gradueel, maar essentieel zijn."

Bewijst Rutenfrans hiermee dat verschillen tussen mens en dier essentieel zijn? Als dát een geldige redenering is, dan is deze het ook:

"Het feit dat mensen een grootschalige bioindustrie hebben ingericht waarin ze op industriële schaal varkens, koeien en kippen produceren, maar dat geen enkel dier dat ooit met mensen heeft gedaan, bewijst dat het verschil tussen dieren en mensen niet gradueel maar essentieel is."

Volgens de redenering van Chris Rutenfrans is dit ook geldig:

"Het feit dat Europeanen negers als slaven hielden, maar negers nooit Europeanen als slaaf, laat zien dat de verschillen tussen blanken en negers niet gradueel maar essentieel zijn."
 
En deze zou dan ook geldig moeten zijn:

"Het feit dat Duitsers Joden in concentratiekampen hebben opgesloten, en –het is misschien flauw om te zeggen– de Joden niet Duitsers in concentratiekampen hebben opgesloten, bewijst dat de verschillen tussen Joden en Duitsers niet gradueel maar essentieel zijn."

Méér voorbeelden zijn mogelijk, maar deze voorbeelden zijn voldoende om zichtbaar te maken dat de vergelijking van Chris Rutenfrans vreselijk fout is. Hij bewijst géén essentiele verschillen, maar machtsverschillen. Mensen oefenen macht uit over dieren. Mensen oefenen macht uit over mensen. Het gemeenschappelijke is steeds: vrijheidsberoving en beroving van het leven. Voor het accepteren van die machtsverschillen moeten we ons schamen. Die machtsverschillen zijn zeker niet iets om trots op te zijn. Chris Rutenfrans moet zich schamen.

Chris Rutenfrans Er is geen moraal zonder God  Volkskrant 6 juli 2013


Dit is het laatste blog van deze zomer. September vervolg ik mijn serie over mensen en dieren. (Comments blijven nog eventjes mogelijk)

read more

En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee? (2)

©FdW

En korte aanvulling op mijn blog En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee? van 25 sept 2012. Het blog was een reactie op een comment van een lezer en ik baseerde mij op het boek 'Het empathische brein. Waarom we socialer zijn dan we denken' van Christian Keysers.
Nu is het boek van Frans de Waal verschenen: The Bonobo and the Ateist (De Bonobo en de Tien Geboden). Ik vond een aantal uitspraken die mijn betoog verder ondersteunen. De belangrijkste is misschien wel:

"Human empathy doesn't stop at the species boundary" (p. 140 Eng)
"Menselijke empathie houdt echter niet op bij onze soort." (p.150 NL)

Het hele boek, en het is niet echt overdreven te zeggen dat al het werk van Frans de Waal in het teken staat van de continuïteit tussen mens en dier. Er zijn geen scherpe grenzen.
Hier een nog een paar citaten ter illustratie:

"Maar ik zie ook overeenkomsten tussen mensen en bonobo's, vooral wat betreft empathie ... Ik beschouw bonobo's als zeeer empathisch ... (p. 91 NL)

"Wie uitroept dat 'dieren geen mensen zijn' heeft gelijk, maar diegene vergeet dat het net zo goed waar is dat mensen dieren zijn.  ...
Als twee nauw verwante soorten onder dezelfde omstandigheden hetzelfde gedrag vertonen, zijn de mentale processen achter dat gedrag waarschijnlijk ook dezelfde". (p. 155 NL)

Frans de Waal accepteert dus empathie over soortgrenzen heen [3]. Empathie tussen dieren, mens-dier, dier-mens en mensen onderling is dus bepaald géén onzinnig idee! Bedankt Frans de Waal dat je ons daar nog eens aan herinnert! 

PS: Het opvallende is dat dezelfde persoon die empathie met dieren onzin vond [1], tegelijk lovend was over het nieuwste boek van Frans de Waal! [2]

PS: Ik werk aan een 'complete' bespreking van het boek van FdW.

Noten

1. Dit werd betoogd in een comment door Jan Riemersma: "En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?" op mijn blog Empathie test van Baron-Cohen vergeet dieren, 14 juni 2012.
2. "Dit is een wonderbaarlijk goed boek ...". JR blogde op 31 maart 2013 Frans de Waal, De Bonobo (en de tien geboden).
3. Nota bene: spiegelneuronen (mirror neurons) werden ontdekt doordat de spiegelneuronen van een aap reageerden op het zien van een handeling van de experimentator, een mens! Als dat niet soortgrensoverschrijdend is! (zie: En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?)

Illustratie: trisomie resus aapje wordt door oudere zus vastgehouden (p. 106 Ned, p. 94 Eng. vh boek FdW). Een prachtig voorbeeld van empathie bij dieren.

Eerdere blogs:

Enige hulp bij het lezen van De Bonobo en de Tien Geboden  17 april 2013
Frans de Waal houdt lezing in een uitverkocht Paradiso 25 maart 2013
Acht betekenissen van het begrip empathie en twee belangrijke vragen 23 oct 2012
En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?  25 sept 2012 (over boek Christian Keysers)

read more

Duizenden muizen voor niets opgeofferd voor de medische wetenschap?

Een groot opgezet 10 jaar durende onderzoek concludeert dat voor drie medische aandoeningen de muis géén voorspellende waarde voor de mens heeft. Het onderzoek verscheen 26 feb in PNAS, een gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift. Ik hoorde voor het eerst van het onderzoek op een college van prof. Berent Prakken (UMC Utrecht). Een blogbericht over een verontrustend en opzienbarend onderzoek.

Mensen zijn een miljoen maal gevoeliger dan muizen (NYT)

Het onderzoek had zich in eerste instantie beperkt tot patienten met ernstige brandwonden, sepsis en heftige ontstekingsreacties. De onderzoekers hadden onderzocht welke genen aan werden gezet in cellen van het immuunsysteem als reactie op het trauma. Ondanks de diversiteit van de patienten kwam er een consistente set geactiveerde genen naar voren. Uit de genactiviteit viel te voorspellen wat het verloop van de ziekte was, wie zou overleven en wie er in de intensive care zou belanden. De onderzoekers hadden een jaar lang tevergeefs hun manuscript ter publicatie aangeboden aan verscheidene wetenschappelijke tijdschriften. Het bezwaar van de reviewers was dat de onderzoekers niet hadden laten zien dat dezelfde genen die in de mens werden geactiveerd ook in de muis geactiveerd werden. Eignelijk een bizar verwijt, want het was de onderzoekers te doen om mensen te genezen, niet muizen. Toch besloten ze om een grootschalig vergelijkend onderzoek te gaan doen van de reactie van het menselijke en muizen genoom op lichamelijke verwondingen. De resultaten waren totaal onverwachts. Ze vonden géén enkele overeenkomst in gen activiteiten van muis en mens. Dit ondanks het feit dat muis en mens een hoog percentage overeenkomstige genen heeft. Maar ze vonden geen enkele significante correlatie in gen activiteit. Dat resultaat was zo vreemd dat Nature en Science het weigerden te publiceren: "It has to be wrong. I don’t know why it is wrong, but it has to be wrong".

Uiteindelijk accepteerde PNAS het artikel. De reviewers konden geen fouten in het onderzoek vinden. Vooral de verschillen mens-muis waren opvallend. Het bleek dat er 3x zo veel genen in de mens gactiveerd werden en dat die tot 6 maanden lang actief bleven, terwijl die in de muis slechts enkele dagen actief bleven. Het werd nu duidelijk waarom 150 (!) geneesmiddelen die naar aanleiding van muis onderzoek in de afgelopen decennia op de mensen met sepsis werden getest, allemaal faalden. De geneesmiddelen hadden als target  de geactiveerde genen in de muis (logisch!). En omdat die niet overeenkwamen met die van de mens, faalden die geneesmiddelen (logisch!). Echter, men wist al jaren dat muizen niet gauw dood gaan aan een bacteriële infectie. Dat was een hint. Muizen zijn zelfs bestand zijn tegen een miljoen maal meer bacteriën in het bloed dan de mens (zie foto: een factor 10⁶ verschil staat er op het bord).

Evolutie
De verklaring van dit onvoorstelbaar grote verschil tussen muis en mens heeft met evolutie te maken. Muizen komen in hun natuurlijke omgeving in aanraking met voedsel dat onder de bacteriën zit, rottend en bedorven voedsel, etc. Bepaald geen hygiënische omstandigheden. Muizen doen niet aan handen wassen met stromend water en zeep en doen niet aan voedsel expiratie datums. De Keuringsdienst van Waarde zou dat voedsel afkeuren en onmiddellijk uit de handel laten nemen. Mensen zouden er doodziek van worden. Muizen niet. Hun immuunsysteem is daarop aangepast. Onderzoekers in het biomedische onderzoeks wereldje kwamen nooit eerder op dat idee. 

Subsidie
De auteurs van de publicatie zelf hebben grote vraagtekens gezet bij het gebruik van muizen voor het ontwikkelen van geneesmiddelen voor de mens en zijn van mening dat het niet verstandig is dat de overheid nog langer dit soort onderzoek subsidieert. Ook een aantal niet bij het onderzoek betrokken wetenschappers zeiden desgevraagd dat er geen geld meer naar dit soort muisonderzoeken moet gaan. Een alternatief is cellen en weefsels van de patient onderzoeken.

Dierenwelzijn
Ik kon niet het totaal aantal gebruikte muizen vinden in de publicatie. Dat is verdacht. Ik denk dat het aantal muizen dat nutteloze experimenten moesten ondergaan en dus voor niets zijn opgeofferd minimaal in de duizenden, en gezien het aantal van 150 geneesmiddelen, misschien zelfs in de miljoenen loopt. Het experiment zelf liep 10 jaar. De commentaren melden dat het een enorme verspilling van mankracht en geld was (ze noemen geldbedragen), maar vertellen niets over het lot van de muizen. Gezien het soort onderzoek (sepsis, ernstige brandwonden, trauma) zal het geen diervriendelijk onderzoek geweest zijn. Het protocol vermeldt dat de dieren met Isoflurane verdoofd werden en dat de ethische commissie van het instituut waar de experimenten uitgevoerd werden toestemming had gegeven (...). Maar als je bedenkt dat de experimenten inhielden dat de muizen met opzet ernstige (brand)wonden werden toegebracht, zo ernstig dat ze nog net niet dood gingen, dan vraag ik me af of dat ethisch acceptabel is. En hoe zou het voor het laboratorium personeel zijn dat die verwondingen bij honderden of duizenden muizen moest aanbrengen? En achteraf te horen krijgen dat alle experimenten voor niets waren? 

Het trieste is dat er nog wetenschappers bestaan die naar aanleiding van het vernietigende onderzoek doodleuk opmerken dat er vast wel andere muis modellen bestaan die wel een goede voorspellende waarde voor de mens hebben. Ze verzuimen te zeggen welke muismodellen dat zijn. 

De resultaten zeggen niet dat de muis in het algemeen een slecht model is voor menselijke ziektes. Maar wel een slecht model voor de genoemde ziektes en wellicht nog andere ziektes bij de mens. Het toont ook aan dat wetenschappers jarenlang onkritisch doorgaan op een eenmaal ingeslagen pad. En dat zelfs reviewers en editors van topwetenschappelijke tijdschriften 'gewoontedieren' zijn. Dit onderzoek onthult dat onderzoekers nogal gedachtenloos, routinematig omgaan met dierexperimenten. Zelfs als het om zeer dier-onvriendelijke experimenten gaat. 

Eerder blogde ik over het nieuws dat de meeste medische experimenten met chimpansees overbodig waren. Nu dus een soortgelijk verhaal over muizen. En een eerder blog over de mens als ideaal proefdier. Dat lijkt ook op te gaan voor bovengenoemd onderzoek.

Mensen die dierexperimenten verdedigen met het argument dat het ethisch is om dieren te gebruiken voor het nut van de mens, hebben er een probleem bij. Muizen mogen dan wel goedkoop en makkelijk te hanteren zijn, hebben ze echt wel nut voor de mens?


Bronnen:

• Junhee Seok et al (2013) Genomic responses in mouse models poorly mimic human inflammatory diseases, PNAS 26 Feb 2013 (staat nu nr 1 in de meest gelezen articles!)
• Mice Fall Short as Test Subjects for Humans’ Deadly Ills The New York Times 11 Feb 2013
• Do Mice Make Bad Models? The Scientist February 11, 2013
• Mouse Models Fail to Reproduce Inflammatory Genomic Response to Serious Injuries, ScienceDaily, Feb. 11, 2013
• Mice poor models for inflammation, Nature 21 maart 2013
• Isoflurane inhalerings verdovingsmiddel dat bij de muizen gebruikt werd.
• Brandwonden
• Prof. Berent Prakken, UMC Utrecht, Cellular Immunology Lab.
• Over het verschil in gevoeligheid: "Relative to the human response, mice are highly resilient to inflammatory challenge. For example, the lethal dose of endotoxin is 5–25 mg/kg for most strains of mice, whereas a dose that is 1,000,000-fold less (30 ng/kg) has been reported to cause shock in humans."

 
Vorige blogs over dierproeven: 

- Darwin over vivisectie (herziene versie) 27 november 2012
- Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens 22 november 2012
- De meeste medische experimenten met chimpansees waren overbodig 5 november 2012

read more

De twee zijdes van dezelfde medaille: creationisme en minachting voor dieren

"I am not descended of monkeys"

updates:
23, 24 en 26, 27 Jan, 3 feb: noten 5-15 en foto's toegevoegd.
7 feb: noot 16.

Dit had ik me nooit eerder zo duidelijk gerealiseerd: de mens is in Gods beeld en gelijkenis geschapen en de minachting voor dieren zijn twee zijden van dezelfde medaille. Als de mens naar Gods beeld en gelijkenis is geschapen, en God is volmaakt in alle opzichten, dan kan het niet anders dat dat zijn afstraling heeft op de mens. De mens lijkt op God. De mens is een beetje God. En als dieren niet in Gods beeld en gelijkenis zijn geschapen, dan kan het niet anders dat dieren minder zijn dan de mens [1]. Het volgt bijna automatisch dat de mens zich verheven voelt boven de dieren. Ik ken geen enkele gelovige, orthodox of vrijzinnig, die zegt dat het dier in Gods beeld en gelijkenis is geschapen. In tegendeel! Nergens zegt de Heilige Schrift dat andere vormen van leven (planten en dieren) in Gods beeld zijn geschapen [2]. De Bijbel is 'anti-dier'.

A cartoon of Darwin showing how the status of humankind
was the real problem and fear. Ruse, [12]

Dat is ook de reden dat Darwins evolutietheorie zo afschrikwekkend was voor orthodox gelovigen toen Darwin hem voor het eerst verkondigde [4],[12]. En nog steeds [5],[6],[7],[8],[9],[10],[11],[13],[16]. De evolutietheorie houdt immers in dat 'de mens van de aap afstamt'. Descended from the apes! Hoe kan dat idee afschrikwekkend zijn, als dieren zélf niet afschrikwekkend zijn? Als dieren zelf niet minderwaardig zouden zijn? Dat idee is nog springlevend. Het staat voor U uitgeschreven op een christelijke website [1-3]. Niet toevallig is die auteur tegen de evolutietheorie. Dieren hebben géén moraal (They live by the “tooth and claw” [2]), géén zelfbewustzijn, géén ziel, géén esthetische vermogens, etc. De mens heeft dat alles wèl. Er is een onoverbrugbare kloof tussen mens en dier [3], [14]. Die kloof voedt anti-evolutie sentimenten. Het is echt geen toeval dat orthodox gelovigen tegen evolutie zijn.

Dit zijn de twee zijdes van dezelfde medaille: creationisme en dieronvriendelijkheid. Dieronvriendelijkheid: dat dieren in de belangrijkste opzichten minder zijn dan mensen. De medaille: de letterlijke lezing van het scheppingsverhaal in de Bijbel, oftewel: het geloof dat de mens in Gods beeld geschapen is. Nu kun je daar tegen in brengen, dat die opvatting 'alleen maar' voorkomt bij fundamentalisten en orthodoxe gelovigen. Ten eerste: wat als die groep nu een aanzienlijk deel uit maakt van de bevolking? Dan heb je een groot probleem. Ten tweede: ik heb zelfs een vrijzinnig gelovige nooit horen zeggen dat dieren ook in Gods beeld en gelijkenis zijn geschapen. Zelfs een vrijzinnige krijgt dat niet over zijn lippen. Daarom is dat Bijbels mensbeeld een groot obstakel dat diervriendelijkheid in de weg staat.

Hoe kun je nu het best opkomen voor de rechten van dieren, en dieren een dierwaardig bestaan geven? Het zal niet helpen op te merken dat er vele diervriendelijke Christenen zijn. Het is mooi dat ze er zijn. Maar dáár ligt het probleem niet. Het probleem van het creationisme wordt immers ook niet opgelost door te wijzen op Christenen die wèl in evolutie geloven. Als de bron van dieronvriendelijkheid bij het orthodox christelijk geloof ligt, dan moet je het ook dáár oplossen. Logisch. Het is echt geen toeval dat het CDA de grote tegenstander is van de PvdD. De diepste oorzaak is het mensbeeld in Genesis. Dát moet aangepakt worden. De lezing van Genesis moet op de helling. Dat ga ik niet in dit blog doen. Dat moeten uiteindelijk de Christenen zelf doen.

De bedoeling van dit blog is erop te wijzen dat men het probleem moet aanpakken daar waar het ligt. Niet waar het niet ligt. Als het probleem opgelost is, dan hebben we twee vliegen in één klap: een diervriendelijke lezing van Genesis met als gevolg hopelijk diervriendelijker gedrag èn het probleem van het creationisme, dat wil zeggen ten minste het idee dat het helemaal niet erg is om 'van de apen af te stammen'.

Om dat laatste te bereiken zou je kunnen laten zien dat dieren helemaal niet zo 'dom', 'bruut', 'gewetenloos' zijn als men doorgaans denkt. Zodat je je helemaal niet hoeft te schamen dat je van dieren afstamt. Dat heb ik recentelijk nog laten zien aan de hand van de zogenaamd agressieve ijsbeer die met de sledehond speelt. En ik heb al, en ga in de toekomst interessante voorbeelden geven van de diepgaande overeenkomsten tussen dieren en mensen. Het mooie is dat het wegnemen van vooroordelen over dieren een positieve doelstelling is. En leuk. En tevens een lange termijn doelstelling van dit blog is dat tenslotte over evolutie gaat.


Bronnen:

1. "First, it makes precious little difference whether one believes the ape is his “father” or his “cousin”; either is equally degrading." bron: Is Man a “Naked Ape”?, Christian Courier.
2. "Nowhere do the Scriptures ever suggest that other forms of biological life (e.g., plants or animals) are constituted in the “image” of God." bron: In What Sense is Humanity in the “Image” of God? Christian Courier.
3. "The Bible separates humans from animals by a vast impassible gulf". bron: Created in the Image of God, Christian Courier.
4. Tijdens het beroemde debat tussen bisschop  Samuel Wilberforce en Thomas Henry Huxley in 1860 in Oxford vroeg de bisschop aan Huxley of hij via zijn grootmoeder of grootvader afstamde van de apen. ("whether it was through his grandfather or his grandmother that he claimed his descent from a monkey" wikipedia). (toegevoegd 23 jan.)
5. "Declaring an ape-like creature to be a “common ancestor” and saying “we are actually descended from a common ancestor, not from apes” is utterly humiliating. Harun Yahya). (toegevoegd 23 jan.)
6. "Bryan chastised evolution for teaching children that humans were but one of (precisely) 35,000 types of mammals and bemoaned the notion that human beings were descended "Not even from American monkeys, but from old world monkeys"." Scopes Trial. (toegevoegd 23 jan.)
7. "More revealing of genuine concern was the fundamentalist A. C. Dixon's confession to feeling "a repugnance to the idea that an ape or an orang outang was my ancestor." But even he promised not let the "humiliating fact" stand in the way of accepting human evolution, "if proved." (Ronald Numbers)
8. Michael Shermer (2006) Why Darwin Matters: "There are at least five specific reasons people resist the truth of evolutionary theory: ... (3) The fear that evolution degrades our humanity." (p. 30)
9. Francisco Ayala (2007) Darwin's Gift To Science and Religion : "Even independent of the biblical narrative, the Christian beliefs in the immortality of the soul and in humans as "created in the image of God" have appeared to many as contrary to the evolutionary origin of humans from nonhuman animals." (p. 163)
10. Denyse O'Leary (2004) By Design of by Chance? "the Tennessee legislature enacted a statue on March 21, 1925, that banned the teaching that human beings were descended from lower animals. The stature did not forbid the teaching of evolution in general" (p. 78) en: " ... creation scientsts have developed a series of basic beliefs: "... (4) Separate ancestry for man and apes." (p. 128).
11. Paleontoloog Niles Eldredge (2000) The Triumph of Evolution and the Failure of Creationism, "And it is indeed ironic that delineating humans as a basic created kind separated by profound and unbridgeable gaps from the living great apes ... is a task of Herculean properotions." (p. 127).
12. Michael Ruse (2000) The Evolution Wars. A Guide to the Debates, p. 55. De illustratie toont dat de status van de mens het echte probleem en angst was. 
13. Christelijk evolutiebioloog Joan Roughgarden (2006) 'Evolution and Christian faith. Reflections of an evolutionary biologist', maakt melding van het vernederend effect dat de evolutietheorie op gelovige mensen kan hebben: "One issue that may concern people is whether our sharing a family tree with other living creatures somehow demeans us." (p.16). demean = tast de menselijke waardigheid aan. Hijzelf vindt van niet! (toegevoegd 26 jan.)
14. Onoverbrugbare kloof: "With man, we find ourselves facing a different ontological order–an ontological leap, we could say." MESSAGE TO THE PONTIFICAL ACADEMY OF SCIENCES: ON EVOLUTION, Pope John Paul II 22 October 1996. Vooral paragraven 5 en 6 zijn in dit verband belangrijk. Enkele citaten: -"the conception of man, whom Revelation tells us is created in the image and likeness of God."; -"this doctrine, which is one of the essential elements of Christian thought."; -""man is the only creature on earth that God wanted for its own sake." In other words, the human person cannot be subordinated as a means to an end, or as an instrument of either the species or the society; he has a value of his own. He is a person.". (toegevoegd 27 Jan, met dank aan Bart Klink)
15. De website creation.com heeft een sectie over de vraag: What about animal rights? waarin dierenrechten, wreedheid t.o.v. dieren, vegetarisme en de bijbel behandeld worden. De stijl van discussie is zeer ideologisch, agressief! Toch informatief om een kijkje te nemen in de creationistische gedachtenwereld! (toegevoegd 3 feb.)
16. Reformatorisch Dagblad 2 Feb: "Als de mensheid een aapachtige als voorouder zou hebben, gaan op termijn alle christelijke normen en waarden op de helling. „Waarom mededogen met het zwakke? Survival of the fittest – alleen de best aangepaste overleeft. Waarom alleen seksuele gemeenschap binnen het huwelijk? Apen doen het toch ook met elk vrouwtje dat ze te pakken kunnen krijgen?” (Jan Rein de Wit)

Met dank aan blogbezoekers voor hun eerdere commentaren. (Niet ieder commentaar is verwerkt.) 

Dit blog is een vervolg op:
Is dieronvriendelijkheid intrinsiek aan het monotheïsme verbonden? 12 dec 2012

read more

Wereldbeeld veranderende waarneming: roofdier wordt knuffelbeer

Dit lijkt mij een mooi begin van het blogjaar 2013. Een wonderlijk verhaal dat je nooit zou geloven als het niet zo uitgebreid gedocumenteerd was. Een ijsbeer aan de rand van Hudson Bay die een aan de ketting liggende sledehond niet ziet als een makkelijke, weerloze prooi, maar in plaats daarvan als een speelkameraadje:

1

2

3

4

5

6

Ik zag de film van dit tafereel op de BBC. Een geinterviewde deskundige meende dat de ijsbeer op de eerste foto een agressieve houding heeft. Dat zou goed kunnen omdat de ijsberen op dat moment een hongerperiode achter de rug hadden en het zeehonden jachtseizoen nog moet beginnen. Een hongerige beer dus. Toch heb ik mijn twijfels over die interpretatie van foto 1, gezien wat er op volgt. Hoe dan ook: die ene sledehond gedraagt zich niet angstig of agressief zoals je zou verwachten. Hij heeft alle reden om bang te zijn: je kunt geen kant op als je vastzit aan een ketting! Maar wat er zich vervolgens afspeelt overtreft alle verwachtingen. Ze gaan spelen. Ze begrijpen elkaar over soortgrenzen heen. Soms is het spel wat ruw. Meestal is de beer actief en de hond enigszins passief. Bij foto 3 is de hond duidelijk actief en in 6 is de beer passief. 

Dit zijn in feite wereldbeeld-veranderende waarnemingen! Het vooroordeel dat een roofdier altijd een agressief, bloeddorstig dier is, is voorgoed onderuit gehaald. Ook roofdieren hebben behoefte aan spel, niet-agressief fysiek contact of misschien mag je het wel een vorm van genegenheid noemen. Spel, vriendelijkheid en soortgrenzen overstijgende empathie zijn dus niet voorbehouden aan de meest geciviliseerde en gedomestiseerde wezens (de mens).

Het kan een rol gespeeld hebben dat de sledehond een gedomesticeerd dier is, die generaties lang gefokt is en daardoor veel van zijn agressie of angst (tegen de mens) verloren heeft. De sledehonden zullen geen aanval van een ijsbeer hebben meegemaakt en dus geen slechte herinneringen hebben aan ijsberen. Het hoofdmenu van een ijsbeer zijn zeehonden en geen honden.

Nog een andere verklaring die geopperd is, dat de beer gedurende de winter lange tijd in isolatie heeft geleefd en behoefte heeft aan sociaal contact ('play deficit'). Maar dan nog moet de beer zijn agressie en hongergevoel onderdrukken.De speelse houding van die ene hond zal geholpen hebben.

De documentaire vertelt niet of het een mannetje of vrouwtje ijsbeer is. Ik gok op een vrouwtje omdat die ook dit soort spelgedrag met hun jongen vertonen. Ijsberen zijn sowieso speels en nieuwsgierig zoals ook bleek uit de documentaire van David Attenburough waarbij ijsberen gefilmd werden met robotcameras. 

Ik vind dit soort waarnemingen vele malen interessanter dan oeverloos gefilosofeer over het bestaan van God, Ziel, of je afvragen of het bewustzijn onstoffelijk kan zijn. Al was het alleen maar omdat het negatieve vooroordelen over dieren wegneemt. En het uitnodigt tot enige zelfreflectie.

Hier is het youtube fragment: polar bears and dogs playing (2:18 min) First Science.

Hier staat een goed achtergrond verhaal over spel bij dieren en mensen:
Fun and Play Are Key to Survival for Bears, Dogs, Humans, Birds and Maybe Even Ants
met belangrijke observaties over wat er gebeurt als een kind niet kan spelen of leert spelen in zijn jeugd.

Hier staat de originele foto serie  (about.com) en de beelden zag ik voor het eerst in de bijzonder interessante BBC serie Nature's weirdest events.

Polar Bear and Huskies at Play - Analysis verhaal.

Why Didn't the Wild Polar Bear eat the Husky? (over het belang van spel bij de mens).

Konrad Lorenz (etholoog en Nobelprijs winnaar): 'On Agression' (1966), (Over agressie bij mens en dier) heeft baanbrekend onderzoek gedaan naar het nut van agressie en mechanismen die agressie onderdrukken. Hij schrijft niet over spel bij dieren (ik kan het niet vinden) in dit boek, maar het is duidelijk dat bij ruwe spelletjes (Rough and Tumble Play) agressie onderdrukt moet worden, anders wordt het dodelijk.

Johan Huizinga: Homo Ludens (de spelende mens). Spel zou karakteristiek zijn voor de mens, maar is natuurlijk karakteristiek voor alle zoogdieren. Spel bij de mens: met spoelgoed, computerspelletjes? of met elkaar? (stoeien, fysiek contact). Let eens op hoe weinig (speels) fysiek contact volwassenen hebben in onze moderne samenleving. Het blijft beperkt tot een handgeven, een schouderklopje, soms een omhelzing, maar altijd geritualiseerd en in zeer specifieke omstandigheden met beperkt aantal mensen (begroeting, feliciteren, sport, verliefden, sex, carnaval, film). Dat is het dan. Fysiek contact is een taboe. Hond of kat op schoot is een substituut?

Zelfreflectie: arrogante zelfverheerlijking in heilige teksten die mensen superieur achten boven dieren zoals in mijn blog: Is dieronvriendelijkheid intrinsiek aan het monotheïsme verbonden? (over Jonathan Sacks) of Christelijk Amerika is niet in staat einde te maken aan schietpartijen. En Darwin is een sadist omdat hij van schieten hield (schietend Amerika dat in 'de God van Liefde' gelooft. Wapens in plaats van een partijtje vechten met de blote vuist?)

read more

Is dieronvriendelijkheid intrinsiek aan het monotheïsme verbonden?

Postscript: 17 juni 2013 toegevoegd (noot 5).                                                           Het is vandaag 12-12-12 *) 

rabbi Jonathan Sacks

Jonathan Sacks en Richard Dawkins

Ik zag onlangs de BBC documentaire Science versus Religion op tv. De joodse rabbi Jonathan Sacks interviewde Richard Dawkins en nog twee andere wetenschappers over de relatie wetenschap-religie. De uitkomst was verrassend: volgens Sacks had Dawkins voor het eerst iets positiefs over religie gezegd! Een Joods theoloog en religieus leider die Richard Dawkins positieve uitspraken kan ontlokken over religie! Dat is bijzonder. (dit opmerkelijke resultaat vond ik niet terug op http://richarddawkins.net!). Ik ga daar in dit blog niet verder op door.

Wat mij opviel in de documentaire en waar dit blog over gaat, was een uitspraak die te maken heeft met een vraag die mij al langer bezig houdt: 

Is dieronvriendelijkheid intrinsiek aan het monotheïsme verbonden? 

Of specifieker: 

is de Bijbel de bron van dieronvriendelijke houding van de huidige joden en christenen? 

De achtergrond van de vraag is natuurlijk het gegeven dat de meeste joden en christenen en moslims (laat ik verder buiten beschouwing) grote vleeseters zijn, en geen probleem hebben met dieronvriendelijk slachten (de bioindustrie en onverdoofd ritueel slachten [5]) en ander dieronvriendelijk gedrag [1].

De BBC documentaire is ook terug te vinden op youtube: Science versus Religion. Ik citeer Sachs uit de documentaire:

"God made us in his own image. He marked us out from other animals by giving us free will, morality, and conscious." (04:37 - 04:46 min.) [2]

Dit is de bekende uitspraak dat mensen 'in Gods beeld en gelijkenis geschapen zijn'. En die gelijkenis zou volgens Sacks vooral blijken uit het feit dat mensen vrije wil, moraal en bewustzijn hebben. Merk op dat vrije wil, moraal en bewustzijn moderne begrippen zijn en niet als zodanig in de Bijbel voorkomen. Maar Sachs is niet tevreden. Hij voegt er aan toe: "He marked us out from other animals". Het zijn precies die drie eigenschappen die mensen onderscheiden van dieren. Volgens Sacks. Dieren hebben geen vrije wil, moraal en bewustzijn. Wij wel. Is het nodig om dat er aan toe te voegen? Is het echt nodig om je af te zetten tegen dieren?

Jonathan Sacks
The Great Partnership:
God, Science and the Search for Meaning

Dit idee vind ik ook op vele plaatsen terug in zijn boek The Great Partnership:

"The crucial differentiation between humans and all other animals is that we make meanings, and the name we give to collective systems of meanings is culture" (p. 53-53). Cultuur wordt als vierde eigenschap toegevoegd.

"And wisdom is itself the gift God gave humanity when he made us in his image" (p. 70). Wijsheid wordt als vijfde eigenschap toegevoegd.

"The human person is in the image and likeness of God, never more so than when he uses his intelligence and understanding to fathom the universe." (p. 113). Een zesde eigenschap wordt toegevoegd. Dit staat vast niet in de bijbel.

"We are not animals because we are self-conscious, because we are aware of ourselves as individuals, and because we are capable of forming relationships of trust. We have culture, not just nature; anthropolgy, not just biology." (p. 176). 

Een zevende eigenschap wordt toegevoegd: het vormen van vertrouwensrelaties. En dat zou allemaal voortvloeien uit "God made us in his own image"? Het lijkt sterk op een vorm van superioriteitsdenken: de mens is superieur ten opzichte van het dier.

In de volgende cruciale passage zie je hoe Sacks de waarde van een mensenleven nodeloos koppelt aan de 'waardeloosheid' van een dierenleven:

"If human beings are mere organims like any other, with nothing to distinguish them from the animals, then there is nothing whatever to justify the idea that we should treat them as ends rather than as means." (p. 126) (in het hoofdstuk 'Human Dignity').

Dus: als mensen niets anders zijn dan dieren, dan houdt niets ons meer tegen om mensen te gebruiken als middel tot een doel. Niets? Waarom?  
Deze hele redenering berust op de verzwegen premisse dat je dieren mag gebruiken als middel tot een doel. Dieren zijn gebruiksvoorwerpen. Dieren zijn dingen, geen personen. Dieren hebben geen rechten. Dit betekent dat je dieren mag gebruiken als lastdier, in sport, in kleding, als entertainment in circussen, dierentuinen en mag doden en eten. Deze stellingname wordt niet expliciet gemaakt en al helemaal niet verdedigd door Sachs.

Ten tweede berust de redenering op het onuitgesproken idee dat je mensen alléén rechten kunt geven als je rechten aan dieren onthoudt! Als je al een reden nodig hebt om mensen rechten te geven, dan geeft Sachs in ieder geval een slechte reden [3]. En ik zie niet dat het noodzakelijk is. Het rampzalige gevolg van Sacks redenering is dat dieren nooit rechten mogen krijgen.

Dit is de derde peiler van zijn redenering: omdat mensen bepaalde eigenschappen hebben zoals vrije wil, moraal, bewustzijn, cultuur, intelligentie, die dieren niet hebben, hebben wij rechten die dieren niet hebben. Maar hoezo geven die eigenschappen ons rechten? Natuurlijk zijn wij dieren met zelfbewustzijn. Maar wat volgt daaruit? Mag je daarom dieren mishandelen, uitroeien of doden?

omdraaien
Het komt niet bij Sachs op dat je zijn redenering ook om kunt draaien: omdat niets ethisch relevants [4] ons van dieren onderscheidt, moeten we dieren ook als doel op zich behandelen! De rechten van mensen vervallen niet, maar we gunnen respect en (bepaalde) rechten ook aan dieren.
Het komt niet bij Sachs op dat zowel mensen als dieren rechten kunnen hebben. Het komt niet bij hem op dat we zowel respect voor mensen als dieren zouden kunnen hebben. Kost het hem werkelijk zo veel moeite dieren met respect te behandelen? en in hun waarde te laten? 
We mogen immers onze medemens ook niet doden. We mogen onze medemens ook niet als slaaf gebruiken. We geven vrouwen ook niet minder rechten dan mannen (hoop ik). Dat zijn in zekere zin ook inperkingen van de rechten van bepaalde groepen. Waarom zouden opeens alle mensenrechten vervallen als dieren ook rechten hebben? Het is gewoon een uitbreiding van de groep levende wezens die ons respect verdienen.

De rampzalige gevolg van die exclusieve menselijke eigenschappen als basis voor mensenrechten is dat als de wetenschap aantoont dat ook dieren een zekere mate van (zelf)bewustzijn, intelligentie, cultuur, hebben, Sachs in de problemen komt. En in de verleiding komt die wetenschappelijke resultaten te gaan bestrijden. Onnodig. Daarom moet je mensenrechten niet baseren op exclusieve voortreffelijk door God gegeven eigenschappen.
 
Als je zo'n lage dunk hebt van dieren, roept dat vragen en problemen op. Als God de dieren geschapen heeft, zou hij dan niet van al zijn schepselen houden? Dieren zijn wel door God gemaakt maar hebben niets van Gods mooie eigenschappen gekregen? Geen mooie eigenschappen en geen rechten? Is het echt waar dat dat de God niet van dieren houdt? 
Verder is er een methodologisch probleem: hoe weet je wat het beeld van God is als je geen onafhankelijke informatie hebt over de eigenschappen van God? Ik denk dat de Bijbelschrijvers fraaie menselijke eigenschappen aan God toegeschreven hebben, en vervolgens geschreven dat mensen in Gods beeld geschapen zijn. De woorden worden God in de mond gelegd. Verder denk ik dat in de tijd dat de Bijbel geschreven is, mensen nog geen hoge dunk van dieren hadden, ze als gebruiksvoorwerpen zagen, en dat dit zo in de Bijbel terecht gekomen is en later bijbellezers dit als Gods woord zagen. Het lijkt alsof Sacks ook zo denkt. Het is niet Sacks eigen mening, maar hij citeert God (de bijbel)! 
Tenslotte: wie zou er niet tevreden zijn wanneer hij voortreffelijke eigenschappen kreeg toebedeeld van 'de Schepper van hemel en aarde'? en als hij lekker vlees mocht eten?

Is de Bijbel de bron van dieronvriendelijke houding? Als gelovige moet je wel héél veel moeite doen om de bijbel diervriendelijk te lezen. Dat wordt overigens wel gedaan door sommige christenen. Ook geeft Sacks een hint in die richting op andere plaatsen in zijn boek. Maar je blijft dan altijd nog zitten met: God made us in his own image. Die strijdigheid zul je moeten oplossen.



Noten

1. Vandaag in het nieuws dat in 2024 nertsenfokkerijen verboden zullen worden. Het zal U niet verbazen dat het CDA tegen het verbod is. Ze zijn altijd al dieronvriendelijk geweest, vermoedelijk op grond van de Bijbel. Wat een nare, onethische, gevoelloze, egoïstische, materialistische, narrow-minded mensen zitten er toch in het CDA! Opmerkelijk is dat de ChristenUnie uiteindelijk vóór het verbod op nertsenfokkerij is. (www.nos.nl). Weet U hoe nertsen aan hun eind komen? Op dezelfde manier als de Joden in de tweede wereldoorlog: vergassing. Over het algemeen zijn dieren (helaas) beter af als er geen God of bijbel zouden bestaan.
2. zie ook: "By inferring his image on humankind, God gives freedom of the the will". (p.69) en: "Therefore freedom - the single greatest gift of God to humanity, separating us from the animals ..." (p. 115)
3. 'The Universal Declaration of human rights' baseert zich niet op religieuze redenen, of veronderstelde eigenschappen die mensen hebben en dieren niet. Ze zijn seculier.
4. Bewustzijn, vrije wil, intelligentie zijn geen ethisch relevante criteria waarom je dieren wel/geen pijn mag doen. Of ze pijn kunnen ervaren is ethisch relevant.
5. Toegevoegd 17 juni 2013:  Jonathan Sachs was degene die op 16 juni 2011 werd ingevlogen om op een hoorzitting in de tweede kamer het ritueel slachten te verdedigen met het valse argument 'godsdienstvrijheid'. Zie o.a. bericht van de NOS op 16 juni Protest tegen verbod ritueel slachten. Dat is dus dezelfde Jonathan Sachs die een dialoog wil met atheïsten. Overigens is onverdoofd ritueel slachten volledig in overeenstemming met het dieronvriendelijk standpunt dat naar voren komt in het boek van Sachs.

Review of The Great Partnership in The Independent
Jonathan Sacks and Richard Dawkins debate at BBC festival 10 sept 2012

Science versus Religion - Chief Rabbi Lord Jonathan Sacks BBC Rosh Hashanah Broadcast Published on Sep 13, 2012 by Rabbi Sacks.

*) Deze blog is gepubliceerd op  12-12-12 12:12 uur.
Het is de laatste drievoudig-identieke datum in een reeks die 11 jaar geleden begon op 1-1-1 (1 jan 2001). Daarmee is een eind gekomen aan deze mooie reeks. Er bestaat immers geen 13e maand. Een nieuwe reeks zal pas weer op 1 jan 2101 beginnen. Dat is over 89 jaar. Dat haal ik niet. Een behoorlijk aantal babies die vandaag geboren worden zal dat wel halen.
Ook maakt vandaag de Amerikaanse schrijfwijze MM-DD-YY of YY-MM-DD geen verschil met de Europese schrijfwijze DD-MM-YY.
Overigens hebben we de datum+tijd 12-12-12 12:12 te danken aan het feit dat we evenveel maanden in een jaar hebben als uren op onze klokken en horloges. En dat laatste is op zich een fascinerend gegeven. Er is geen logische noodzaak voor dat gegeven. Het getal 12 wordt al heel lang gebruikt in kalenders en klokken. Vermoedelijk omdat 12 de handige eigenschap heeft dat het deelbaar is door 1, 2, 3, 4, 6, en 12. Het getal 10 kan alleen gedeeld worden door 1,2,5, en 10. Daarom is het niet handig om 10 uren op een klok te hebben: niet door 4 deelbaar. Om dezelfde reden is het ook niet handig om 10 maanden in een jaar te hebben.

Postscript zaterdag 15 dec 12

Ook andere bronnen vertellen hetzelfde verhaal:
What does it mean that man is made in the image of God? 
"The image of God refers to the immaterial part of man. It sets man apart from the animal world, fits him for the dominion God intended him to have over the earth."
What does it mean to believe in the sanctity of life?
"While God gave humanity the authority to kill and eat other forms of life, the murdering of other human beings is expressly forbidden, with the penalty being death.
The only reason the sanctity of life applies to humanity is the fact that God created us in His image and set us apart for all other forms of life."

What does the Bible say about Christians hunting animals for sport?:
"In Genesis we read that animals were created for the benefit of man. ... That is why using animals in research is acceptable, because they are meant to be used instead of humans. Animals do not have the same form of eternal soul and likely do not experience an afterlife. This does not mean that we can be cruel and intend evil towards them." (toegevoegd vrijdag 21 dec)

Postscript 17 juni 2013
 
Noot 5 toegevoegd naar aanleiding van een opmerking in het IKON programma LUX van zondag 16 juni 2013 waarin beelden te zijn waar Jonathan Sachs verklaart: "Als ritueel slachten wordt verboden, kan het achteraf ook gezien worden als de plek waar de ondergang van de Europese godsdienstvrijheid begon." Een volkomen uit de lucht gegrepen en overgedramatiseerde opmerking! Evengoed zou men terugblikkend kunnen zeggen dat 16 juni 2011 de laatste keer was dat ritueel slachten verdedigd werd op religieuze gronden (door iemand die een open dialoog wilde aangaan met atheïsten).

read more

Darwin over vivisectie (herziene versie)

De titel van mijn blog Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap van 19 november was niet geheel correct. En dat heeft commentaren opgeleverd. Ook was niet duidelijk dat de inhoud van het blog een weergave was van uitspraken van Darwin, soms letterlijk vertaald, soms een samenvatting, maar zonder mijn eigen mening. Een ongebruikelijk experiment, omdat een blog vrijwel altijd de mening van de blogger bevat. Ik zou nu Darwin's mening over vivisectie als volgt samenvatten:

Darwin vond vivisectie met verdoving van het dier ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek toelaatbaar of zelfs een morele verplichting, maar hij was pertinent tegen dierproeven zonder verdoving, met uitzondering van die experimenten die vereisen dat het experiment zonder verdoving plaatsvindt. Darwin vond dierproeven tbv de medische wetenschap een morele verplichting omdat zonder dierproeven vooruitgang in de medische wetenschap onmogelijk is, en de medische wetenschap is een zegen voor de mensheid.

Een lezer suggereerde dat Darwin vivisectie 'een noodzakelijk kwaad' vond, maar dat vind ik iets te sterk uitgedrukt. Want nergens blijkt dat Darwin bezwaar had tegen dierproeven onder verdoving. Zodra er verdoving wordt toegepast, is er eigenlijk niets aan de hand. Want dan voelen ze geen pijn. 
Maar Darwin maakte een uitzondering voor sommige experimenten waarbij door de aard van het experiment er geen verdoving toegepast kan worden. Hij geeft geen voorbeelden. Tegenwoordig zou je natuurlijk denken aan hersenonderzoek van bewustzijn (!), empathie, spiegelneuronen, verwerken van zintuigelijke informatie inclusief het vermogen pijn te ervaren (!), leerprocessen, geheugen, etc. Dat alles kan moeilijk als het dier geheel of gedeeltelijk onder verdoving is, want verdoving legt de hersenen geheel of gedeeltelijk plat. In Darwin's tijd was dat soort onderzoek waarschijnlijk niet omvangrijk, maar hij zet wel de deur naar onverdoofde dierexperimenten op een kier. En die kier is in de loop van de tijd steeds groter geworden. Iets anders is dat ook al heeft een dier geen pijn, een experiment stress kan opleveren.  De meeste experimenten bij dieren zijn bij de mens niet toelaatbaar. Als die experimenten bij mensen uitgevoerd zou worden noemen we dat een aantasting van de lichamelijke integriteit. Daarnaast spelen zaken als onnatuurlijke huisvesting (een individu in een kooitje los van alle sociale verbanden) een rol. Dat dierexperimenten zo sterk in omvang zouden toenemen heeft Darwin natuurlijk niet kunnen voorzien.

Mijn teleurstelling over Darwin's houding –in moderne bewoordingen– is dat de benefits van dierexperimenten uitsluitend bij de mens liggen, en de costs uitsluitend bij het individuele dier. Dat is onrechtvaardig en onethisch. Met mensen mag je geen (medische) experimenten doen. Een experimentele medische behandeling van een patient moet altijd op genezing gericht zijn. Dus, Darwin's opmerking dat soms andere dieren van het epxeriment profiteren, maakt het niet zomaar ethisch acceptabel. Immers, het proefdier profiteert er zélf niet van. Het wordt opgeofferd voor anderen. Maar goed, dat zijn moderne gedachten.

Mijn teleurstelling wordt natuurlijk veroorzaakt doordat ik vanuit de 21e eeuw oordeel over iemand in de 19e eeuw. In Darwin's tijd worstelde men nog met slavernij en vrouwenrechten. In Europa was de doodstraf tot ver in de 19e eeuw gangbare praktijk. De tijden waren toen anders.

Tegenwoordig moeten wetenschappers vergunningen aanvragen om dierproeven te doen, het onderzoeksplan ter goedkeuring aanbieden aan Dier Experimenten Commissie (DEC); de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) controleren alle locaties van vergunninghouders ten minste één keer per jaar; hebben we een hbo specialisme proefdierkundige en is het werken met proefdieren aan vergunning onderheving volgens artikel 12 van de wet op dieproeven; hebben we een Nationaal Kenniscentrum Alternatieven voor dierproeven (NKCA); Stichting Proefdiervrij, etc. 

Tegenwoordig houden zelfs filosofen zich bezig met het vraagstuk dieren en ethiek: Peter Singer (Animal Liberation), Lori Gruen (Ethics and Animals) en de 'Internet Encyclopedia of Philosophy' heeft een voortreffelijke pagina 'Animals and Ethics'.

Dit alles bestond nog niet in Darwin's tijd. Wat er wél was in het Engeland van Darwin: protest uit de samenleving tegen vivisectie. Darwin zei daarover dat de beschuldigingen van wreedheid tegen dieren na onderzoek onjuist bleken te zijn [1]. Ook was Darwin op de hoogte van het feit dat Hindoes vegetariërs waren en hij kon zich voorstellen dat zij tegen dierexperimenten waren [2]. Maar hij kon zich niet voorstellen dat er in Engeland mensen tegen dierproeven zouden kunnen zijn. De gedachte dat niet-Hindoes, bijvoorbeeld Engelsen, ook vegetariër zouden kunnen zijn, kwam kennelijk niet in hem op. Vegetarisme bestond wel in Engeland [3], maar werd kennellijk nog niet echt serieus genomen.

Al met al: ik vind het buitengewoon lastig om vanuit de 21e eeuw te oordelen over Darwin's houding ten aanzien van vivisectie. Maar ik kan ook niet mijn oordeel onderdrukken. Ik kan niet zeggen dat Darwin voorop liep op het gebied van dierenrechten, ondanks dat hij tegen onnodige wreedheid tegen dieren was [4]. Maar als je bedenkt dat er zelfs nu mensen, zelfs kamerleden [5], in Nederland bestaan die nog niets van vegetarisme snappen, ja het zelfs willen bestrijden, ondanks alle makkelijk toegankelijke informatie, dan kunnen we misschien iets meer begrip opbrengen voor iemand in de 19e eeuw...

Bronnen

1. "Several years ago, when the agitation against physiologists commenced in England, it was asserted that inhumanity was here practised and useless suffering caused to animals; and I was led to think that it might be advisable to have an Act of Parliament on the subject. I then took an active part in trying to get a Bill passed, such as would have removed all just cause of complaint, and at the same time have left physiologists free to pursue their researches—a Bill very different from the Act which has since been passed. It is right to add that the investigation of the matter by a Royal Commission proved that the accusations made against our English physiologists were false." Darwin Online 
2. "It is unintelligible to me how anybody could object to such experiments. I can understand a Hindoo, who would object to an animal being slaughtered for food, disapproving of such experiments, but it is absolutely unintelligible to me on what ground the objection is made in this country." Darwin Online
3. "A prominent advocate of an ethically motivated vegetarianism in the early 19th century was the poet Percy Bysshe Shelley (1792–1822). ... The Vegetarian Society by 1853 had 889 members." (wiki)
4. Zie ook: Darwin was tegen dierenklemmen: zie paragraaf 'Darwin's oproep tegen wreedheid' van mijn eerdere blog.
5. Het antwoord van Jaap Korteweg op de Kamervragen van CDA Kamerlid Jaco Geurts (youtube) geweldig!!!

read more

Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens

Prof Frank Visseren:

"Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens"

Een gouden uitspraak van Prof Frank F L J Visseren, hoogleraar vasculaire geneeskunde Universitair Medisch Centrum Utrecht, gisteren tijdens een college over de rol van vetweefsel bij het ontstaan van vaatziekten en diabetes. Een spontane, ongevraagde uitspraak. Prof Visseren behandelt niet alleen patiënten, maar geeft ook onderwijs aan medische studenten en doet ook nog biomedisch onderzoek. En in dat laatste ligt de sleutel tot zijn uitspraak, want hij kweekt cellen uit vetweefsel van patiënten en doet daar experimenten mee, om vragen te beantwoorden zoals: Wat is het effect van metabolieten en medicinale stoffen op menselijke vetcellen in vitro? Vandaar (vermoed ik): De mens, het mooiste proefdier dat er bestaat!

In een nog andere betekenis kun je de mens als proefdier opvatten. In figuurlijke zin 'experimenteert' de natuur met de erfelijke eigenschappen van de mens. Een voorbeeld is de zeldzame erfelijke ziekte Leptin deficiency. De patient heeft een onbedwingbare eetlust, heeft altijd trek en is nooit verzadigd. Deze patienten zijn ideale 'proefpersonen' om te onderzoeken welke therapie effectief is om overgewicht te lijf te gaan. Dankzij deze 'proefpersonen' kunnen wetenschappers fundamenteel inzicht krijgen in de biologische oorzaken van obesitas in de mens. Het experiment is ethisch verantwoord omdat de behandeling, hoewel experimenteel, de genezing van de patient als doel heeft.

Gerelateerde blogs:

• Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap  
• De meeste medische experimenten met chimpansees waren overbodig  
• Paul Cliteur en Will Kymlicka gastsprekers op congres 10 jarig bestaan Partij voor de Dieren
• Nature valt ongewoon hard Amerikaanse dierenbeschermers aan
• De Empathie Paradox

read more

Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap

27 november 2012: Darwin over vivisectie (herziene versie) 
 
NB: onderstaande is puur Darwin's mening, mijn mening zit er niet in verwerkt!

Charles Darwin

Ik ontdekte op de website Darwin Online twee mij onbekende documenten waarin Darwin zijn mening over vivisectie uitspreekt. Interessant, omdat ik hier eerder blogde over de ethiek van dierexperimenten. Dat leverde de nodige reacties op.
Het eerste document is een brief waarin Darwin antwoordt aan een professor uit Zweden die Darwin vraagt wat hij van vivisectie vindt. Die brief is op 18 April 1881 afgedrukt in The Times als Mr Darwin on vivisection.

Darwin begon met: "I have all my life been a strong advocate for humanity to animals". Verder schreef hij dat hij zich ingezet heeft voor een wet die de oorzaak van alle terechte klachten over dierenmishandeling weg zou nemen en tegelijkertijd wetenschappers vrij zou laten hun onderzoek te doen. De wet die uiteindelijk is aangenomen is niet dezelfde die Darwin verdedigde. De reden was dat de beschuldigingen aan het adres van de Engelse fysiologen onjuist waren. Echter, ik vermoed dat dit niet geldt voor andere Europese landen waar dieren inhumaan worden behandeld en waar adequate wetgeving op zijn plaats is. Aldus Darwin.

Maar, aan de andere kant kan wetenschappelijk onderzoek, met name 'fysiologie', geen vooruitgang boeken zonder experimenten op levende dieren. In zeer krachtige bewoordingen voegt Darwin daar aan toe dat het zijn diepste overtuiging is dat iedereen die de vooruitgang van de wetenschap tegenhoudt, een misdaad tegen de mensheid begaat ("he who retards the progress of physiology commits a crime against mankind")! Terugblikkend op ontwikkeling van de fysiologische wetenschap van de afgelopen halve eeuw, is het zondermeer duidelijk dat er een enorme vooruitgang is geweest. Ik begrijp van de 'fysiologen' dat de bijdrage aan de medische wetenschap een feit is. Bijvoorbeeld de bestrijding van infectieziektes en parasitaire ziektes. Ook dieren zelf profiteren hier van. Het zou van een onvergeeflijke ondankbaarheid getuigen jegens deze nobele tak van wetenschap en haar beoefenaars om dat onderzoek te belemmeren. Aldus Darwin.

Zes jaar eerder, in 1875, werd Darwin gehoord door een commissie die wetgeving moest voorbereiden. Toen was hij ook al van mening dat 'fysiologie' geen voortuitgang kon boeken zonder experimenten op levende dieren. De commissie vroeg hem of de experimenten ook onder verdoving konden plaatsvinden, waarop Darwin bevestigend antwoordde. Hij voegde daar aan toe, dat hoewel hij zelf geen dierexperimentator is, voor zover hij weet de aard van het experiment slechts bij hoge uitzondering vereist dat het dier onverdoofd is. Ik begrijp niet op grond van welke argumenten mensen in mijn land (behalve misschien Hindoes) bezwaar zouden kunnen maken tegen experimenten op (verdoofde) dieren. Tenslotte: Wat vindt U van onverdoofde, pijnlijke experimenten op dieren die voor hetzelfde geld verdoofd hadden kunnen worden? Dat vind ik weerzinwekkend. Aldus Darwin.


Bronnen:

Darwin op de hoorzitting in 1875. Darwin was toen 66 jaar.

Cruelty to Animals Act 1876  in Engeland (1 jaar na de hoorzitting).
 
Darwin letter 1881 (Darwin was toen 72 jaar)

wikipedia:
History of animal testing - Early debate.
Cruelty to Animals Act (1876): experimenten op levende gewervelde dieren ten behoeve van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek zijn toegestaan mits onder verdoving en mits de dieren gedood worden direct na het onderzoek.

read more