Infanticide bij ooievaars: moeder-kind empathie ingewikkelder dan gedacht

de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken:

1. moeder (?) ooievaar pakt zwakste jong ...

2. ... hardhandig bij de nek ...

3. ... en werkt het arme diertje het nest uit

In het VARA Vroege Vogels programma waren beelden te zien van een ooievaar (vader of moeder, want je ziet het verschil niet aan het verenkleed [1]) die het kleinste en zwakste van de drie kuikens hardhandig het nest uitwerkt ("de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken"). Half dood valt het kuiken neer beneden. En zo'n nest staat op een hoge paal. Het jong is ten dode opgeschreven. 'De natuur is wreed'. Daarna gaat vader of moeder ooievaar weer liefdevol op de resterende twee jongen zitten.

Dit zijn unieke opnames die mogelijk waren doordat er continu een webcam op het nest gericht stond. Zo'n voorval is niet te voorspellen. Je kunt er niet op gaan zitten wachten. Een toevalstreffer.

De verklaring die het programma er bij geeft is: het was de koudste meimaand van de eeuw. Te weinig voedsel en zo hebben de overgebleven kuikens meer kans om te overleven. Klinkt aannemelijk, zou waar kunnen zijn.

Maar het betekent wel dat vader of moeder ooievar zijn/haar empathie voor het jong ('eigen vlees-en-bloed'), eventjes moet onderdrukken! Dat is nogal wat. Het lijkt allemaal zo routinematig te gaan. Alsof het een vast onderdeel is van het gedragsrepertoire van de soort. Dus niet iets pathologisch. Het leek ook wel dat de ouder het jong wurgde met zijn snavel.

Tot zover ouder-kind empathie. Empathie is geen automatische reflex. Empathie is conditioneel. Empathie wordt kennelijk versterkt of verzwakt door de omstandigheden.

Dit geval van infanticide door een ouder maakt de stelling dat empathie gebaseerd is op de moeder-kind relatie op zijn minst een stuk complexer. Infanticide komt niet voor in de index van het boek The Bobnobo and the Atheist van Frans de Waal.

David Attenborough had ook een geval infanticide bij een zeldzame (moeras)vogel op film vastgelegd. Ook van een zwakker jong? (moet ik opzoeken).

Rob Bijlsma vertelde in VPRO boekenprogramma een geval van 'broedermoord' bij roofvogeljongen in het nest. Als iemand de passage in zijn boek Mijn Roofvogels weet, dan hoor ik het graag.

Noten

1. Later heb ik gezien dat de vogel met de zwarte ring om de poot volgens de vogelbescherming de moeder is. Dus het is de moeder die het kind doodt. Heftig hoor!

Bronnen:

Beleef de lente Ooievaar. 22 mei 2013 Nare beelden: kuiken het nest uit.
infanticide (wikipedia)
Zoek ook op: avian siblicide
Sarah Blaffer Hrdy (1999) Mother Nature . (magistraal boek. Infanticide kan onderdeel zijn van een maternale voortplantings strategie)
Goudvink laat zich vrij makkelijk fotograferen. Seksuele dimorfie.  15 maart 2013 (ooievaar is een voorbeeld van een soort waarvan beide geslachten een identiek verenkleed hebben)
'Monster' bird reveals dark side 9 January 2013 BBC serie Arika waarin een schoenbekooievaarjong en jonger jong het nest uitjaagt en daarmee de dood in jaagt.  (toevallig ook een soort ooievaar!)

Postscript 13 juni
Zie ook: Levensbeëindiging bij pasgeborenen Nieuwsuur 12 juni:
Artsenfederatie KNMG heeft een standpunt naar buiten gebracht over wanneer een arts het leven van een pasgeborene mag beeindigen.

read more

Voorjaarsvakantie

merel in bloeiende krentenboom 27 april 2013

read more

Goudvink laat zich vrij makkelijk fotograferen. Seksuele dimorfie.

Geluk gehad: een paar dagen geleden had ik hem al gesignaleerd in onze achtertuin, maar durfde hem niet al te opzichtig te benaderen. Maar het bleek vandaag dat hij eigenlijk helemaal niet zo schuw was. De afstand was plm. 3 meter. Uiteraard is alles vanuit de huiskamer door het raam heen gefotografeerd. Want het risico is te groot dat hij er snel vandoor gaat. Het is dus zaak de ramen schoon te houden. Hij zat wat te knabbelen aan flox stengels van vorige zomer. De Goudvink ziet er zó tropisch uit. Door die felrode borst is hij met geen enkel andere vogel te verwarren. Het is een eer en een genoegen om dit beestje in je tuin te mogen ontvangen. We hadden hem al op 19 februari in de buurt horen zingen/roepen met zijn karakteristieke geluid. Het blijft een bijzonderheid in je tuin, ook al is hij in Nederland niet extreem zeldzaam. Ter vergelijking: de aantallen van de 'gewone' vink zijn plm 100x zo hoog. De goudvink is bijzonder, gewoon omdat hij zo on-Nederlands mooi is.

Vlaamse gaai en merel samen in beeld (16 maart 2013)
Merel (♂) blijft rustig zitten [1].
Verenkleed Vlaamse Gaai ♂ en ♀ zijn niet te onderscheiden!

Het is mij niet bekend waarom bij sommige vogelsoorten mannetjes en vrouwtjes een verschillend verenkleed (seksuele dimorfie) hebben (goudvink, vink, merel, koolmees) en andere soorten helemaal niet (vlaamse gaai, zwarte kraai, turkse tortel, putter, knobbelzwaan). Vooral de putter heeft van die felle rode en gele kleuren, je zou zeggen: dat schreeuwt om een schutkleurversie voor het vrouwtje. Niet dus. Het lijkt willekeur. Of zit er toch een systeem in dat we nog niet gevonden hebben?

heteroseksueel paartje turkse tortel.
♂ en ♀ niet te onderscheiden.

De turkse tortel is zo'n typisch voorbeeld van identiek verenkleed voor beide geslachten. Strikt genomen weet je dus niet zeker dat het een heteroseksueel paartje is...! Het verenkleed zelf is 'schutkleur-achtig' ('vrouwelijk'). Wat is de logica?

Knobbelzwaan: geen uiterlijk geslachtsverschil (17 maart 2013)

Zie hier voor de complete lijst van mijn zang waarnemingen.
Zie goudvink de informatie van de vogelbescherming (goudvink).
Zie Gaai bij vogelbescherming.

Noten

1. Werd de vlaamse gaai 2 dagen geleden nog genegeerd door de merel, vandaag wordt hij fanatiek weggejaagd door de merel! De verklaring moet zijn dat zijn vrouwtje bezig is met het bouwen van een nest en hij dus zijn territorium bewaakt. (18 maart)

Postscript 28 maart 2013

"Bij veel vogels verschillen het mannetje en het vrouwtje behoorlijk van elkaar. Het mannetje is felgekleurd om een vrouwtje voor zich te winnen, terwijl het vrouwtje schutkleuren heeft om haar jongen te beschermen. Dit is vooral het geval bij vogels die erg polygaam zijn. Bij monogame vogels, zoals de koolmees, lijken het mannetje en het vrouwtje meer op elkaar omdat er minder concurrentiestrijd onder mannetjes is. Toch hebben ook monogame vogels vaak kleurrijke veren". (Volkskrant)
Het laatste woord is nog niet gezegd. Waarom hebben vrouwtjes niet altijd schutkleuren? Bovendien is de koolmees niet 100% monogaam gebleken. Aan de andere kant: turkse tortels, knobbelzwanen, ooievaars zouden goede voorbeelden zijn van monogame soorten met gelijk verenkleed bij mannetjes en vrouwtjes.

read more

Vogels in de Japanse kunst

Vogel zittend op tak.
Gravure uit collectie keizer Yuryaku, 456 – 479, Japan

Bird on a Branch, c. 1897 Köno Bairei
Color woodblock print

Birds in Japanese Art
Courtesy of Library of Congress
Prints and Photographs Division

Roodborst op vuurdoorn
kleuren ets, negatief procedé (privé bezit),
vermoedelijk begin 21e eeuw.

Zie ook:

Birds in the Art of Japan, Metropolitan Museum of Art, New York,  February 2–July 28, 2013 

read more

Zomerstop. Kikker en het vogeltje

'Drieteen' merel op zijn tuinmeubilair.
(blackbird with missing toe)

Wekenlang had onze vaste merel last van een gebroken teen. Het deed hem kennelijk pijn, want hij had zijn beschadigde poot ingetrokken en moest dus hinkelen. Het zag er niet best uit. Hij gedroeg zich wat depressief in vergelijking met normaal. Misschien gevaar voor infectie. Vliegen kon hij nog wel. Voedsel zoeken werd vermoeiender. We vreesden het ergste. Maar na een paar weken was de beschadigde teen gewoon weg. Verdwenen. Afgebroken. Ergens moet dus een afgebroken merelteen liggen. Maar hij kon weer normaal lopen. Hij schijnt er geen last van te hebben en gedraagt zich weer als normaal. Hoe het gebeurd is weten we niet. Dag merel.

Onze vaste tuinkikker in zijn swimming pool

En dit is onze vaste tuinkikker. Er zit al jaren een kikker in onze tuin, dus het zal wel dezelfde zijn. Het bijzondere is dat we geen vijver hebben. Alleen deze vogeldrinkbak. En dat er geen enkele sloot, plas of poel in de wijde omgeving te bekennen is. We weten niet waarmee hij zoal zijn tijd doodt of wat hij eet. Soms horen we een laag gebrom of geknor dat we aan hem toeschrijven. Hij komt als het al te warm is even een kwartiertje in het water zitten. Voor zwemmen is het te ondiep. Het mag van onze tuinmerel. Dag kikker. Het is weer tijd voor de zomerstop. Dag mensen. Tot september.

O ja, als U het nog niet begrepen had: ik ben een naturalist —een aanhanger van het naturalisme— omdat ik de natuur zo mooi vind.

read more

Amsterdamse Waterleiding Duinen: een vogelparadijs

Amsterdamse Waterleiding Duinen (30 april)

Duinviooltjes horen hier natuurlijk thuis

zingende fitis omringd met 'zwarte vliegen'

De grootste aantrekkingskracht van de Amsterdamse Waterleiding Duinen zijn natuurlijk de nachtegalen. Ze zingen in het voorjaar net zo fanatiek overdag. Je kunt er heel dicht bij komen als ze in het struikgewas zitten, ze zingen dan 'oorverdovend', maar te zien krijg je ze niet. Dus geen foto. Heb wel geluidsopnames. Als het me lukt zal ik die nog toevoegen. Het moge duidelijk zijn: in het voorjaar zit ik meer in de natuur dan achter mijn computer ...

Hier is mijn nachtegaal (mp3 bestand. duur: plm 1 minuut. 

opgenomen met Olympus LS-10 recorder)

read more

Indische gans waargenomen.

Koppeltje Indische gans Anser indicus, Hoogekampse plas, t.N.v Utrecht

Hoewel ik ze nooit eerder in het wild in Nederland gezien had (voor zover mijn geheugen gaat) is dit onmiskenbaar de Indische gans (Bar-headed Goose, Anser indicus): gele snavel en poten, typerende koptekening. Volgens de vogelgids zijn dit uit gevangenis ontsnapte vogels die in zeer kleine aantallen vooral 's winters in Nederland gezien kunnen worden. De vogels waren behoorlijk tam, dus makkelijk te fotograferen met een eenvoudig toestel. Hij hoort in Centraal-Azië thuis. Hij is bekend omdat hij over de Himalaya trekt, dat is op meer dan 8 km hoogte. Hij is daarmee de hoogst vliegende vogel. Heeft speciale aanpassingen voor het vliegen op grote hoogte (maar die heeft hij in Nederland niet echt nodig!).

PS het blijkt op waarneming.nl  dat twee andere waarnemers ook deze ganzen waargenomen hebben op dezelfde plaats en dezelfde dag en op 31 maart. Wat ik ook vond op waarneming.nl is dat Anser indicus hybridiseert met andere ganzen, een evolutionair interessant gegeven!

read more

Ooievaar of oehoe te koop? boycot Marktplaats!

VARA Vroeg Vogels actie tegen het verkopen van wilde vogels op marktplaats:

Teken de petitie !

Geef het door aan zoveel mogelijk familie en bekenden. Vroege Vogels tv was al op bezoek bij Marktplaats, maar de directeur weigert om mee te werken.

Hier een voorbeeld van een te koop aangeboden Oehoe: 

die in een veel te krappe kooi wordt gehouden, en op deze manier geen leven heeft. Als je zoekt op oehoe zie de meest exotische soorten te koop aangeboden: Turkmeese Oehoe, Europese Oehoe, Afrikaanse Oehoe, etc. Dit soort vogels horen überhaupt niet in een kooi. Over grasparkieten en kanaries valt nog te twisten. Maar voor wilde vogels als ooievaar, oehoe, etc is iedere kooi te klein. Vogels moeten kunnen vliegen. Trekvogels als de ooievaar leggen duizenden kilometers af. Daar zijn ze op gebouwd. Daarom horen ze niet in gevangenschap. Vogels zijn geen objecten die je te koop aanbiedt! Vogels horen vrij te zijn zoals deze buizerd die ik afgelopen weekend fotografeerde:

Buizerd hoog in de lucht
is de plaats waar deze vogels thuishoren
Niet in een kooi!

Je gaat deze gave vogel toch ook niet in een hokje stoppen? Iedereen kan aanvoelen dat zo'n dier een ellendig leven heeft in een hok.

Wat kun je nog meer doen behalve een handtekening zetten?

• Maak gebruik van de mogelijkheid om een tip te geven dat een te koop aangeboden 'object' in strijd is met de regels van marktplaats. (u hoeft geen account te hebben om te tippen). Als veel mensen een te koop aangeboden vogel 'tippen' dan gaat marktplaats de aanbieding beoordelen.
• email deze adverteerder

Volgens de info op marktplaats over beschermde dieren zijn 'Sommige exotische vogels (zoals veel typen Zuid Amerikaanse parkieten, adelaars en valken)' beschermde dieren en mogen niet verhandeld worden. Als adelaars en valken verboden zijn, waarom zou je dan wel mogen handelen in Oehoe's?

Volgens Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren (GWWD) (ook op marktplaats vermeldt) is het verboden 'bij een dier onnodig pijn of letsel te veroorzaken, of zijn gezondheid of welzijn aan te tasten en een dier de nodige verzorging te onthouden'. Wie durft te beweren dat het welzijn van vogels zoals de oehoe in een te krappe kooi niet is aangetast? Als iedereen een roofvogel kan kopen, wie garandeert dat zo'n dier de nodige verzorging krijgt? De vogelbescherming werd gebeld door een meisje of haar uil die ze als verjaardagskado had gekregen ook iets anders at dan witbrood! Dat soort dingen dus ...

Postscript zondag 1 april 

Ondertussen zijn meer dan 18.000 handtekeningen verzameld. Méér handtekeningen zijn nodig. Ondertussen staan meer dan 13 organisaties achter de actie tegen Marktplaats, waaronder Vogelbescherming, Dierenbescherming, Milieudefensie en WNF. Actuele info op Vroege Vogels website.

Postscript 15 april
Op zaterdag 14 april besteedde het VARA consumentenprogramma Kassa aandacht klachten over een handelaar in papegaaien die jongen van de Grijzeroodstaart papegaai verkocht (500 euro), die later besmet bleken te zijn met een dodelijk virus. (de diertjes gingen vroegtijdig dood). De handelaar verkocht zijn papegaaien via Markplaats. Hoe kun je zo dom zijn om dit soort vogels via marktplaats te kopen? Weer een voorbeeld dat marktplaats meewerkt aan een immorele handel waar niet alleen de dieren zelf maar ook de kopers slachtoffer worden.

Postscript 29 april
De handtekeningactie tegen marktplaats staat nu op 33.000 handtekeningen. Er zijn vele politieke partijen, waaronder CDA (!) die de actie steunen.

Postscript 23 mei
Nepadvertenties tonen aan: Marktplaats staat illegale handel in wilde dieren toe. Vroege Vogels hebben door middel van lok advertenties aangetoond dat illegale handel van vogels gewoon mogelijk is op Marktplaats! Slimme actie! Voor elk aangeboden dier in de tussentijd is al een koper gevonden. Andere advertenties werden zelfs helemaal niet verwijderd, ook niet na tips van de politie. Hardere acties zijn nodig. De directeur is een koppig iemand en is kennelijk niet af te brengen van een eenmaal genomen besluit. Het wordt tijd dat er een hardere actie komt met radiospotjes die het imago van Marktplaats verder beschadigen. Wakker Dier heeft goede ervaringen met dat soortacties. Meestal zijn organisaties wel gevoelig voor imagoschade want dat is schadelijk voor de omzet.

Postscript 23 maart 2013
Vroege Vogels petitie werpt vruchten af

Sharon Dijksma (PvdA)

Staatssecretaris Sharon Dijksma van natuur presenteert maandag volgens ingewijden de 'Positieflijst voor Zoogdieren'. Hiermee wordt de handel in wilde dieren, zoals op Marktplaats, aan banden gelegd. Een succes dat mede te danken is aan jouw steun!

read more

Twee koffie met koolmees aub

Koffie met koolmees aub

De leukste opening na een lange blogvakantie: zitten we koffie te drinken bij een eenvoudig koffie-etablissement aan de rand van de Hilversumse hei, komt er een koolmees brutaal op je tafel zitten. "Ze eten zelfs uit je hand" zegt een vaste bezoeker. "Nou, ik vind dit al heel bijzonder!" antwoord ik. Thuis hebben we merels die bijna rozijnen uit je hand eten. Maar koolmezen had ik nog niet meegemaakt. We hadden zojuist moeten schuilen voor een stevige stortbui en de zon brak weer door, maar mijn dag kon niet meer stuk. Heeft U ook wel eens zo'n spirituele ervaring gehad? Alsof je heel even verkeert in een paradijselijke wereld waar de dieren geen angst voor elkaar en voor de mens hebben?

read more

Natuur die mocht blijven bestaan (3)

Ik voel me meer thuis in bovenstaand landschap
dan in een stad

"Onderzoek heeft herhaaldelijk aangetoond dat mensen liever uitkijken op natuur dan op een stedelijke omgeving" (ir. Hester Hellinga, TU Delft)

Stoppen! Daar zit iets...

Vermoedelijk de lichte vorm van de buizerd.
(Ik moet een betere kamera hebben als ik dit soort
dingen er scherp op wil hebben)

read more

Winterharde merels en vastlopend verkeer

merel, sneeuw, zon.

Treinen, bussen, vliegtuigen, vuilophaalwagens vallen uit en bouwbedrijven failliet door vorst en een laagje sneeuw van een paar centimeter, maar vogels, zoals deze merel man, overleven temperaturen van -10°C. Weliswaar dankzij onze hulp (wat rozijnen en appels), maar toch. Nachten van 16 uur (gisteren 21 dec langste nacht: ruim 16 uur). Voor vogels met een lichaamstemperatuur van 41° C is dat een temperatuursverschil van maar liefst 50° ! Alles onder een laag sneeuw zodat er tijdens de korte dagen (maar 8 uur licht op de kortste dag) niet naar voedsel gezocht kan worden op de normale manier. Bovendien voedsel dat er 's winters minimaal aanwezig is. Een combinatie van 3 ongunstige omstandigheden (lange nachten, lage temperaturen, weinig voedsel) in hetzelfde seizoen. Slecht ontworpen, die seizoenen. Maar knap ontworpen dat vogels hun lichaamstemperatuur op peil kunnen houden. Kwetsbaarheid? Wij mensen in onze verwarmde huizen kunnen die kwetsbaarheid soms ervaren wanneer we als reizigers uren opgesloten zitten in een gestrande intercity midden in de weilanden (met koffie?) of op de veerboot naar Terschelling die vast is gelopen op een zandbank en geen verwarming had (wel/niet koffie?).

Wat die merel, roodborst, heggemus, winterkoning, vink, koolmees, pimpelmees, houtduif, turkse tortel, grote bonte specht, zwarte specht, buizerd, etc. betreft: gelukkig is niet iedere Nederlandse vogel een trekvogel (optie 1). Anders zou het 's winters erg saai zijn. Optie 2: trek naar het zuiden. Optie 3: winterslaap. Doorhalen wat niet van toepassing is.

Penguins
En dan heb ik het nog niet eens gehad over penguins. De Emperor penguin (38°) leeft onder de meest extreme omstandigheden dan welk dier dan ook. In Antartica kan het 's winters -30° worden. Een temperatuurverschil van van 68°! En dan is de chill factor nog niet meegerekend. Het kan daar 200 km per uur waaien, wat nog meer afkoeling geeft. En dan is nog niet meegerekend dat ze maanden lang geen voedsel eten en dus van hun vetreserves moeten leven. (zie deze link). Een extreme aanpassing, waarbij die van onze Nederlandse vogels in het niet verdwijnt.

(komen nog een paar winterfoto's)

read more