Altruïstische buffel komt soortgenoot te hulp

Zeldzame opname van een buffel die een soortgenoot te hulp komt en een leeuw op zijn hoorns neemt en de lucht in gooit. Tot twee keer toe. Het gebeurt wel vaker dat buffels leeuwen aanvallen, er circuleren meerdere filmpjes op youtube, maar het blijft zeldzaam, en dit is een opname van goede kwaliteit (en meer dan 27 miljoen maal bekeken). Dit lijkt mij een geval van altruïsme van de aanvallende buffel: een soortgenoot (groepsgenoot) redden met gevaar voor eigen leven.

Let op: er circuleren vele copieën van dit populaire filmpje, waaronder reclames die de titel en het beginbeeld van dit fimpje misbruiken!

Hier nog een filmpje van een giraffe die een leeuw doodtrapt. 

Een andere of aanvullende interpretatie van deze waarnemingen is dat de buffel en de giraffe gedreven werden door jarenlange opgekropte haat tegen leeuwen, en nu hun kans schoon zagen wraak te nemen. Er waren op dat moment geen andere leeuwen in de buurt. De leeuw werd kennelijk verrast en had het niet zien aankomen. Een jonge, onervaren leeuw? Ik heb me vaak afgevraagd bij beelden van leeuwen die een prooidier hadden gedood, waarom doen die buffels niets? Buffels beschikken over grote hoorns in tegenstelling tot bijvoorbeeld zebra's. Waarschijnlijk was dit de grootste en sterkste buffel van de groep? De omstandigheden? De kansen? Risico's?

Waarom is het filmpje zo populair? Zou het kunnen zijn dat we onbewust denken: eindelijk gerechtigheid! Wat een opluchting. Eindelijk krijgt een leeuw een flinke afstraffing! Te vaak hebben we op tv gezien dat leeuwen succesvol waren in het achtervolgen en doden van hun prooi. En nu krijgt een leeuw 'straf' voor het doden van al die buffels in al die jaren, nota bene door het prooidier zelf. Dat zal hem leren. Dat zal hij niet gauw vergeten. Of is dit een beetje al te antropomorfistisch gedacht? Zeker. Maar, het zijn mensen die het filmpje zo graag bekijken.


tekst vebeterd 29 dec

read more

Infanticide bij ooievaars: moeder-kind empathie ingewikkelder dan gedacht

de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken:

1. moeder (?) ooievaar pakt zwakste jong ...

2. ... hardhandig bij de nek ...

3. ... en werkt het arme diertje het nest uit

In het VARA Vroege Vogels programma waren beelden te zien van een ooievaar (vader of moeder, want je ziet het verschil niet aan het verenkleed [1]) die het kleinste en zwakste van de drie kuikens hardhandig het nest uitwerkt ("de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken"). Half dood valt het kuiken neer beneden. En zo'n nest staat op een hoge paal. Het jong is ten dode opgeschreven. 'De natuur is wreed'. Daarna gaat vader of moeder ooievaar weer liefdevol op de resterende twee jongen zitten.

Dit zijn unieke opnames die mogelijk waren doordat er continu een webcam op het nest gericht stond. Zo'n voorval is niet te voorspellen. Je kunt er niet op gaan zitten wachten. Een toevalstreffer.

De verklaring die het programma er bij geeft is: het was de koudste meimaand van de eeuw. Te weinig voedsel en zo hebben de overgebleven kuikens meer kans om te overleven. Klinkt aannemelijk, zou waar kunnen zijn.

Maar het betekent wel dat vader of moeder ooievar zijn/haar empathie voor het jong ('eigen vlees-en-bloed'), eventjes moet onderdrukken! Dat is nogal wat. Het lijkt allemaal zo routinematig te gaan. Alsof het een vast onderdeel is van het gedragsrepertoire van de soort. Dus niet iets pathologisch. Het leek ook wel dat de ouder het jong wurgde met zijn snavel.

Tot zover ouder-kind empathie. Empathie is geen automatische reflex. Empathie is conditioneel. Empathie wordt kennelijk versterkt of verzwakt door de omstandigheden.

Dit geval van infanticide door een ouder maakt de stelling dat empathie gebaseerd is op de moeder-kind relatie op zijn minst een stuk complexer. Infanticide komt niet voor in de index van het boek The Bobnobo and the Atheist van Frans de Waal.

David Attenborough had ook een geval infanticide bij een zeldzame (moeras)vogel op film vastgelegd. Ook van een zwakker jong? (moet ik opzoeken).

Rob Bijlsma vertelde in VPRO boekenprogramma een geval van 'broedermoord' bij roofvogeljongen in het nest. Als iemand de passage in zijn boek Mijn Roofvogels weet, dan hoor ik het graag.

Noten

1. Later heb ik gezien dat de vogel met de zwarte ring om de poot volgens de vogelbescherming de moeder is. Dus het is de moeder die het kind doodt. Heftig hoor!

Bronnen:

Beleef de lente Ooievaar. 22 mei 2013 Nare beelden: kuiken het nest uit.
infanticide (wikipedia)
Zoek ook op: avian siblicide
Sarah Blaffer Hrdy (1999) Mother Nature . (magistraal boek. Infanticide kan onderdeel zijn van een maternale voortplantings strategie)
Goudvink laat zich vrij makkelijk fotograferen. Seksuele dimorfie.  15 maart 2013 (ooievaar is een voorbeeld van een soort waarvan beide geslachten een identiek verenkleed hebben)
'Monster' bird reveals dark side 9 January 2013 BBC serie Arika waarin een schoenbekooievaarjong en jonger jong het nest uitjaagt en daarmee de dood in jaagt.  (toevallig ook een soort ooievaar!)

Postscript 13 juni
Zie ook: Levensbeëindiging bij pasgeborenen Nieuwsuur 12 juni:
Artsenfederatie KNMG heeft een standpunt naar buiten gebracht over wanneer een arts het leven van een pasgeborene mag beeindigen.

read more

'Darwin's Darkest Hour' geeft positief beeld van relatie Emma en Charles Darwin

DVD 'Darwin's Darkest Hour'

Darwin Darkest Hour [1] gaat over de periode rond de ontvangst van Wallace's brief, de gebeurtenis waar de titel naar verwijst, en heeft vele flashbacks uit de reis van de Beagle, etc. Darwin bediscussieert zijn evolutietheorie met collega's, zijn vader, maar vooral ook met zijn vrouw Emma, ook inhoudelijk. Weliswaar vond Emma het idee dat we van lagere dieren afstammen 'deeply troubling', maar maar ze was en bleef geinteresseerd in zijn werk, zijn project, zijn boek, zijn prioriteit, zijn reputatie, etc. Een geheel ander beeld dan we gewend waren... [2]. Emma is een knappe, intelligente, sympathieke, meelevende vrouw; niet die dogmatisch streng-gelovige vrouw die Darwin's evolutie theorie afwees.

Emma en Charles Darwin bespreken de
zojuist binnengekomen brief van Wallace

Emma en Charles bespreken zijn theorie
over het ontstaan van soorten

Darwin laat Emma passages uit zijn 'Notebooks' lezen
waarin hij de veranderlijkheid der soorten ('transmutation') oppert.
"It's deeply troubling" zegt Emma als evolutie ook op de mens van toepassing is.

"You must defend yourself!"
Jij was eerder dan Wallace. Je kunt dat aantonen.
Emma kan het niet aanzien dat jaren werk van Charles voor niets waren.
Maar laat de mens aub weg uit je boek!

De film maakt gebruik van terugblikken in de tijd als een manier om het ontstaan van The Origin of Species te vertellen. Meestal is dat in gesprek met Emma. Het is een keuze, een slimme keuze, van de regisseur om de ideëen van Darwin tot leven te brengen. Alle citaten op zich lijken te kloppen, ze komen uit brieven of boeken. Maar het is de vraag of ze ook door Emma en Charles zijn uitgesproken. Hoe dan ook, deze film geeft een beeld van de relatie tussen Emma en Charles die ik niet eerder had gezien: Emma is zeer geinterresseerd in zijn werk, en in plaats van hem te weerhouden zijn boek te publiceren, stimuleert ze hem juist om het wel te doen. De film is ook de moeite waard om hem voor een tweede keer te zien. Er vallen je dan meer dingen op.

"Charles and Emma Darwin's marriage survived
the storm of controversy raised by publication"

De laatste zin in de aftiteling:

"For the next 14 years Emma protected Charles' reputation until her own death in 1896."

Een mooi slot! Een duidelijke indicatie dat de regisseur de nadruk wilde leggen op de goede relatie tussen beide. Waarschijnlijk om tegenwicht te bieden tegen het standaard idee dat Emma en Darwin steeds verder van elkaar verwijderd raakten omdat The Orgin of Species en haar geloof onverenigbaar waren. Om maar te zwijgen over het idee dat Darwin een nare man was en hun huwelijk slecht was [2].

De aftiteling vermeldt: "filmed on location in Nova Scotia, Canada". Jammer dat de film niet in en rondom het Down House is opgenomen, waar Darwin zijn hele leven woonde. Geen toestemming gekregen? Te veel geluidsoverlast van verkeer op de achtergrond? Zouden de opnames te veel tijd kosten waarin het museum gesloten zou moeten zijn voor publiek? Wat dan ook, alleen kenners zien het. Er is een landhuis in Canada uitgezocht dat er erg veel op lijkt. Het stoort dus niet echt. Aanbevolen.

22 okt
Tenslotte: niet te vergeten een opmerkelijke scene uit de film waarin kapitein Fitzroy Darwin op dreigende en niet mis te verstane toon waarschuwt niet het gezag en de waarheid van de Bijbel te ondermijnen met zijn ketterse ideeën. De morele orde van de samenleving stond op het spel volgens Fitzroy. Op dat moment had Fitzroy de bevoegdheid om Darwin van de Beagle te verwijderen. Op dat moment stond de vriendschappelijke relatie tussen Darwin en Fitzroy op het spel. Darwin ging er wijselijk niet tegenin. Achteraf gezien kon Fitzroy Darwin alleen het zwijgen opleggen gedurende de reis, maar niet daarna. Ook had hij geen vat op Darwin's gedachten en wat hij op papier wilde zetten.

Zie ook:

• trailer van de film (3:08)
• Een leesbaar interview met de regisseur waarin hij zegt dat hij alle mogelijke moeite heeft gedaan om de film historisch betrouwbaar te maken.
• Een positief review in de NCSE reports van de film (August 30th, 2012).
• Creation: film over belangrijke episode in Charles Darwin’s leven mijn blog 30 Jan 2009 (een bioscoop film die ook in 2009 uitkwam). Ik lees daar een harde uitspraak over Emma:
  "Emma’s bezwaren zijn eigenlijk helemaal niet cognitief (theologisch of wetenschappelijk), maar emotioneel en egocentrisch (als ik maar niet voor eeuwig gescheiden wordt van mijn man)". Maar nu zie ik ook een andere kant, nl. dat Emma zo veel van haar man hield, dat ze hem niet kwijt wilde...

Noten

1. Darwin Darkest Hour, 2009. Speelduur dvd: 98 min (1:38 min). Ned. ondertiteling die je ook kunt uitzetten. €15,99
2. "In spite of his long debility, his daily throwing up and his frequent nervous interludes, Darwin's sexual ability did not decline. Allowing for the frequent miscarriages so common in those days he kept poor Emma almost permanently pregnant from 1839 to 1856." (hier)

read more